Δεοντολογία της γεωπολιτικής ανάλυσης: κανόνες για έντιμη έρευνα
Η δεοντολογία της γεωπολιτικής ανάλυσης είναι το σύνολο των κανόνων που ξεχωρίζουν την τεκμηριωμένη ανάλυση από την προπαγάνδα με ακαδημαϊκό ύφος. Οι βασικοί κανόνες είναι λίγοι. Δηλώνεις από ποια θέση γράφεις. Κρατάς χωριστά όσα μετριούνται από όσα προτείνεις. Επαληθεύεις κάθε ισχυρισμό σε περισσότερες από μία ανεξάρτητες πηγές. Λες ανοιχτά πόσο βέβαιος είσαι. Δεν γράφεις τίποτα που στοχοποιεί μια κοινότητα για τη γλώσσα, τη θρησκεία ή την καταγωγή της. Όταν γράφεις για τα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο ή τον Ελληνισμό της διασποράς, οι κανόνες αυτοί έχουν πρακτικές συνέπειες: ένα λάθος σε ένα προφίλ χώρας μπορεί να καταλήξει σε υπηρεσιακό σημείωμα, σε πρωτοσέλιδο ή σε επιχείρημα εναντίον μιας μειονότητας.
Συνοπτικά
- Δεν υπάρχει ένας ορισμός της γεωπολιτικής που να τον δέχονται όλοι. Ο έντιμος αναλυτής λέει από την αρχή ποια προσέγγιση ακολουθεί και τι συνέπειες έχει αυτή η επιλογή για τα συμπεράσματά του.
- Η περιγραφή, που μετριέται και αποδεικνύεται, μένει χωριστά από τη γεωστρατηγική σύσταση, που είναι εξ ορισμού υποκειμενική. Όταν ανακατεύονται, η ανάλυση χάνει την επιστημονική της αξία.
- Οι προκαταλήψεις δεν εξαφανίζονται, όμως μπορείς να τις δείξεις και να τις περιορίσεις: δομημένες τεχνικές, εναλλακτικές υποθέσεις, διασταύρωση σε ανεξάρτητες πηγές.
- Η διαφάνεια είναι ο κανόνας και η ανωνυμία η εξαίρεση. Η ανωνυμία δίνεται με φειδώ, καταγράφεται και δεν απαλλάσσει από την επαλήθευση.
- Ένα προφίλ χώρας στα Βαλκάνια αξίζει όσο αξίζουν οι πηγές του και η ειλικρίνειά του για τα κενά των δεδομένων.
Πίνακας περιεχομένων
- Γιατί η γεωπολιτική χρειάζεται κώδικα δεοντολογίας
- Περιγραφή και σύσταση: η διάκριση που κρατά την ανάλυση επιστημονική
- Πηγές, επαλήθευση και προκαταλήψεις
- Ανώνυμες πηγές: διαφάνεια ως κανόνας, ανωνυμία ως εξαίρεση
- Λόγος χωρίς διακρίσεις, ακόμη κι όταν γράφεις για «αντιπάλους»
- Πώς χτίζεται ένα προφίλ χώρας για τα Βαλκάνια
- Έλεγχος πριν τη δημοσίευση
- Πώς το βλέπουμε εμείς
- Συμμετέχετε στην τεκμηριωμένη παρακολούθηση
- Συχνές ερωτήσεις
- Πηγές
Γιατί η γεωπολιτική χρειάζεται κώδικα δεοντολογίας
Η δημοσιογραφία έχει κώδικες, η ιατρική έχει όρκο, οι υπηρεσίες πληροφοριών έχουν γραπτά πρότυπα. Η γεωπολιτική ανάλυση στέκεται κάπου ανάμεσα: τη γράφουν πανεπιστημιακοί, πρώην διπλωμάτες, στρατιωτικοί, δημοσιογράφοι, ερευνητικά κέντρα και, όλο και συχνότερα, ανεξάρτητοι αναλυτές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεσμευτικός κώδικας για όλους δεν υπάρχει. Γι’ αυτό ο αναγνώστης δύσκολα ξεχωρίζει την ανάλυση από την επιχειρηματολογία ενός μέρους.
Το πρόβλημα ξεκινά από τον ορισμό. Μια επισκόπηση των ορισμών της γεωπολιτικής στην Oxford Research Encyclopedia (2023) σημειώνει ότι η βιβλιογραφία των διεθνών σχέσεων και οι άνθρωποι της εξωτερικής πολιτικής χρησιμοποιούν τον όρο με πολλές σημασίες, συχνά χωρίς να εξηγούν ποια εννοούν. Οι συγγραφείς τοποθετούν κάθε προσέγγιση πάνω σε δύο άξονες που προκύπτουν από την ίδια τη λέξη. Ο ένας είναι η «γη», δηλαδή το υλικό και το αντικειμενικό: γεωγραφία, πόροι, αποστάσεις. Ο άλλος είναι ο «πολιτικός», δηλαδή οι ιδέες, οι αντιλήψεις και οι αποφάσεις των ανθρώπων. Το συμπέρασμά τους είναι πρακτικό. Ένας ενιαίος ορισμός δεν θα υπάρξει και δεν χρειάζεται. Χρειάζεται κάθε αναλυτής να δηλώνει από ποια θέση γράφει, γιατί αυτή η επιλογή καθορίζει τις προτάσεις πολιτικής που θα ακολουθήσουν.
Αυτός είναι ο πρώτος κανόνας δεοντολογίας, και τον παραβιάζουν συχνά. Μια ανάλυση που παρουσιάζει τη «γεωγραφία ως πεπρωμένο» και μια ανάλυση που εστιάζει στις αντιλήψεις των ελίτ θα βγάλουν διαφορετικά συμπεράσματα για την ίδια κρίση. Ο αναγνώστης δικαιούται να ξέρει ποια από τις δύο διαβάζει.
Περιγραφή και σύσταση: η διάκριση που κρατά την ανάλυση επιστημονική
Στην ελληνική ακαδημαϊκή παράδοση της Συστημικής Γεωπολιτικής Ανάλυσης, η διάκριση αυτή είναι ρητή. Σε άρθρο για την επεξεργασία ιστορικών μελετών περίπτωσης (2020), οι Ι. Μάζης και Μ. Τρούλης χωρίζουν καθαρά την οντολογική περιγραφή, που μετριέται και ελέγχεται, από τις γεωστρατηγικές προτάσεις, που εκφράζουν επιλογή και συμφέρον. Όταν η σύσταση μπαίνει μέσα στην περιγραφή, έχουμε αυτό που οι συγγραφείς ονομάζουν δεοντολογική μεροληψία. Η ανάλυση μοιάζει τότε με διαπίστωση, ενώ στην πραγματικότητα είναι θέση.
Στην πράξη, η διάκριση φαίνεται στη γλώσσα. Δύο παραδείγματα:
- Περιγραφή: «Η κοινότητα Χ αριθμεί, κατά την τελευταία απογραφή, τόσα άτομα και η απογραφή αυτή αμφισβητείται από τις οργανώσεις της για τους εξής λόγους.» Ελέγχεται, παραπέμπει, αναφέρει τη διαφωνία.
- Σύσταση: «Η Αθήνα θα πρέπει να διασυνδέσει την αναπτυξιακή της βοήθεια με την προστασία της κοινότητας Χ.» Είναι πρόταση πολιτικής. Μπορεί να είναι σωστή, αλλά δεν αποδεικνύεται με τον ίδιο τρόπο.
Το δεοντολογικό λάθος είναι η μετάβαση από το πρώτο στο δεύτερο χωρίς να το πεις, συνήθως με ένα «επομένως» ή ένα «είναι προφανές ότι». Η λύση είναι απλή και κοστίζει ελάχιστα: χωριστή ενότητα για τα ευρήματα, χωριστή για τις συστάσεις, και στις συστάσεις μια φράση που λέει από ποιο συμφέρον ή ποια αξία ξεκινούν.
Πηγές, επαλήθευση και προκαταλήψεις
Τα πιο ώριμα γραπτά πρότυπα ανάλυσης προέρχονται από τον χώρο των πληροφοριών, ακριβώς επειδή εκεί ένα λάθος κοστίζει ακριβά. Η Οδηγία ICD 203 για τα αναλυτικά πρότυπα της αμερικανικής κοινότητας πληροφοριών ζητά από τους αναλυτές να είναι αντικειμενικοί, να γνωρίζουν τις προσωπικές και θεσμικές προκαταλήψεις τους και να τις περιορίζουν, και να μένουν ανεξάρτητοι από πολιτικές σκοπιμότητες. Ζητά επίσης να περιγράφουν την ποιότητα και την αξιοπιστία των πηγών τους, να εκφράζουν την αβεβαιότητα, να ξεχωρίζουν τα δεδομένα από τις παραδοχές και τις κρίσεις τους και να εξετάζουν εναλλακτικές εξηγήσεις.
Τα πρότυπα αυτά γράφτηκαν για κρατικούς αναλυτές, όμως μεταφέρονται αυτούσια στην ανοιχτή έρευνα. Οι κατευθυντήριες γραμμές για έρευνες ανοιχτών πηγών δημοσίου συμφέροντος (2023) ορίζουν πέντε γενικές αρχές που ισχύουν σε κάθε στάδιο της έρευνας, με πρώτη την ακρίβεια. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι τα κρίσιμα στοιχεία επαληθεύονται σε πολλαπλές ανεξάρτητες πηγές και ότι οι παραδοχές ελέγχονται με δομημένες τεχνικές.
Τι σημαίνει αυτό για όποιον γράφει για τα Βαλκάνια:
- Δύο πηγές που αντιγράφουν η μία την άλλη μετράνε για μία. Δέκα ιστότοποι που αναπαράγουν το ίδιο πρακτορειακό τηλεγράφημα δεν είναι δέκα επιβεβαιώσεις.
- Οι επίσημες πηγές μιας χώρας είναι δεδομένα και ταυτόχρονα θέση. Μια κρατική απογραφή είναι απαραίτητη, αλλά είναι και πολιτικό εργαλείο. Γράψε τι μετρά, πώς το μετρά και ποιος την αμφισβητεί.
- Δοκίμασε την αντίθετη υπόθεση. Πριν καταλήξεις ότι μια κίνηση είναι «ξένη επιρροή», εξέτασε αν εξηγείται εξίσου καλά από εσωτερικούς λόγους, οικονομικούς ή εκλογικούς.
- Βαθμολόγησε τη βεβαιότητα. Το «πιθανόν», το «σχεδόν βέβαιο» και το «δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί» είναι τρεις διαφορετικές πληροφορίες για τον αναγνώστη, όχι υφολογικές επιλογές.
Αναλυτικά τα βήματα αυτά, εφαρμοσμένα στην παρακολούθηση της ομογένειας, τα περιγράφουμε στον οδηγό μας για τη μεθοδολογία ανοιχτών πηγών. Για τη διδασκαλία τους σε φοιτητές υπάρχει ξεχωριστός οδηγός για την κριτική αξιολόγηση πηγών.
Ανώνυμες πηγές: διαφάνεια ως κανόνας, ανωνυμία ως εξαίρεση
Στη γεωπολιτική έρευνα οι ανώνυμες πληροφορίες είναι συχνές. Ένας εκπαιδευτικός σε ομογενειακό σχολείο που δεν θέλει να εκτεθεί, ένας τοπικός αξιωματούχος, ένα μέλος κοινότητας που φοβάται αντίποινα. Η δεοντολογία δεν απαγορεύει την ανωνυμία, αλλά τη ρυθμίζει.
Οι αρχές του Διεθνούς Δικτύου Ελέγχου Γεγονότων (IFCN) ορίζουν τη διαφάνεια των πηγών ως βασική δέσμευση. Ο αναγνώστης πρέπει να παίρνει όσες λεπτομέρειες χρειάζεται για να ελέγξει μόνος του το εύρημα. Η ανωνυμία επιτρέπεται μόνο όταν κινδυνεύει η ασφάλεια της πηγής, και τότε χρειάζονται ρητές δικλίδες. Ο κώδικας δεοντολογίας για ευαίσθητη σε συγκρούσεις δημοσιογραφία, που εκδόθηκε το 2021 με τη στήριξη της UNESCO, προσθέτει έναν κανόνα που ξεχνιέται εύκολα: κάθε ανεπιβεβαίωτη πληροφορία από ανώνυμη πηγή ελέγχεται πριν δημοσιευτεί.
Μια λειτουργική πρακτική έχει τέσσερα σκέλη:
- Καταγράφεις εσωτερικά ποιος είναι η πηγή, πότε μίλησε και γιατί ζήτησε ανωνυμία.
- Στο κείμενο περιγράφεις τη θέση της πηγής όσο το επιτρέπει η ασφάλειά της, για παράδειγμα «μέλος του διοικητικού συμβουλίου τοπικού συλλόγου».
- Δεν δημοσιεύεις ισχυρισμό που στηρίζεται μόνο σε ανώνυμη πηγή, αν δεν τον έχεις διασταυρώσει με έγγραφο, φωτογραφία, δεύτερη μαρτυρία ή δημόσιο αρχείο.
- Προστατεύεις τα μεταδεδομένα: γεωεντοπισμό φωτογραφιών, ονόματα αρχείων, στοιχεία που επιτρέπουν την ταυτοποίηση της πηγής από τρίτους.
Λόγος χωρίς διακρίσεις, ακόμη κι όταν γράφεις για «αντιπάλους»
Ο ίδιος κώδικας της UNESCO ζητά από δημοσιογράφους και αναλυτές να μην παράγουν υλικό που κάνει διακρίσεις λόγω περιοχής, θρησκείας ή γλώσσας. Για όποιον γράφει για τον Ελληνισμό, ο κανόνας αυτός είναι ζήτημα συνέπειας. Ζητάμε σεβασμό για τις ελληνικές κοινότητες στην Αλβανία, στην Κωνσταντινούπολη ή στην Ουκρανία. Δεν μπορούμε να γράφουμε για τις άλλες κοινότητες της περιοχής με γενικεύσεις που θα απορρίπταμε αν αφορούσαν εμάς.
Στην πράξη: κράτη και κυβερνήσεις κρίνονται για τις πολιτικές τους, όχι λαοί για την καταγωγή τους. Οι θρησκευτικοί θεσμοί αναλύονται ως φορείς επιρροής όταν τα στοιχεία το δείχνουν, όχι εξ ορισμού. Για το πώς διατυπώνονται τα δικαιώματα των μειονοτήτων με ακρίβεια και χωρίς υπερβολές, δείτε την ανάλυσή μας για τη νομική προστασία των μειονοτήτων.
Πώς χτίζεται ένα προφίλ χώρας για τα Βαλκάνια
Το προφίλ χώρας είναι το πιο συνηθισμένο προϊόν γεωπολιτικής ανάλυσης. Είναι και το σημείο όπου η δεοντολογία δοκιμάζεται περισσότερο, γιατί δίνει στον αναγνώστη την εντύπωση ουδέτερης εγκυκλοπαίδειας. Η πρώτη δυσκολία είναι τα ίδια τα σύνορα της περιοχής. Το λήμμα της ελληνικής Βικιπαίδειας για τα Βαλκάνια τα περιγράφει ως γεωγραφική και ιστορικοπολιτική περιοχή που συμπίπτει μόνο εν μέρει με τη Βαλκανική Χερσόνησο. Το δοσιέ για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη της γερμανικής Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Εκπαίδευσης σημειώνει ότι η απάντηση στο ποιες χώρες ανήκουν εκεί αλλάζει ανάλογα με το αν χρησιμοποιείς πολιτικά, γλωσσικά, θρησκευτικά ή γεωγραφικά κριτήρια, και καλύπτει έντεκα χώρες. Πρώτο δεοντολογικό βήμα, λοιπόν: γράψε ποιον ορισμό της περιοχής χρησιμοποιείς και γιατί.
Τα βήματα
- Δήλωσε σκοπό και προσέγγιση. Ένα προφίλ για τη θέση της ελληνικής κοινότητας διαφέρει από ένα προφίλ ενεργειακής ασφάλειας. Γράψε ποιο από τα δύο φτιάχνεις.
- Χώρισε τα σταθερά από τα μεταβαλλόμενα στοιχεία. Τα γεωγραφικά δεδομένα αλλάζουν σπάνια. Κυβερνήσεις, συμμαχίες, ενταξιακές διαπραγματεύσεις και απογραφές αλλάζουν συχνά. Βάλε ημερομηνία σε κάθε μεταβαλλόμενο στοιχείο.
- Για κάθε αριθμό, αναφέρε την πηγή και τη μέθοδο. Ειδικά τα πληθυσμιακά στοιχεία των μειονοτήτων: ποιος μέτρησε, με ποια ερώτηση, σε ποια χρονιά.
- Κατέγραψε τις αμφισβητήσεις. Αν η κοινότητα, το κράτος και διεθνείς οργανισμοί δίνουν διαφορετικούς αριθμούς, παρουσίασέ τους όλους και εξήγησε τη διαφορά.
- Πρόσεξε την εικόνα της διασποράς ως «σταθερού μεγέθους». Μια μελέτη για τις μεθοδολογίες χαρτογράφησης της διασποράς (2018) επισημαίνει ότι οι ποσοτικές έρευνες συχνά αντιμετωπίζουν τη διασπορά στατικά, ενώ η θεωρία τη βλέπει ως δυναμικό πολιτισμικό σχηματισμό. Συνδύασε αριθμούς με ποιοτικά στοιχεία: θεσμούς, συλλόγους, ΜΜΕ, εκκλησιαστικές κοινότητες.
- Βάλε τις συστάσεις σε χωριστή ενότητα, σύμφωνα με τη διάκριση περιγραφής και σύστασης που είδαμε παραπάνω.
- Ανανέωνε και κατέγραφε τις αλλαγές. Ένα προφίλ χωρίς ημερομηνία τελευταίας ενημέρωσης είναι παραπλανητικό εξ ορισμού.
Τι περιέχει ένα έντιμο προφίλ
| Πεδίο | Τι γράφεις | Δεοντολογικός κίνδυνος |
|---|---|---|
| Ορισμός περιοχής | Ποια κριτήρια εντάσσουν τη χώρα στα Βαλκάνια | Σιωπηρός ορισμός που προκαθορίζει το συμπέρασμα |
| Πληθυσμός και μειονότητες | Αριθμοί με πηγή, έτος και μέθοδο | Επιλογή του αριθμού που «βολεύει» |
| Θεσμοί και πολιτικό σύστημα | Μορφή πολιτεύματος, θέση έναντι ΕΕ και ΝΑΤΟ, με ημερομηνία | Ξεπερασμένα στοιχεία χωρίς χρονοσήμανση |
| Ελληνική παρουσία | Κοινότητες, σχολεία, σύλλογοι, εκκλησίες, ΜΜΕ | Ωραιοποίηση ή καταστροφολογία |
| Ξένες επιρροές | Τεκμηριωμένοι μηχανισμοί, χρηματοδοτήσεις, μέσα | Συνωμοσιολογία χωρίς στοιχεία |
| Συστάσεις | Προτάσεις πολιτικής με δηλωμένη αφετηρία | Σύσταση μεταμφιεσμένη σε διαπίστωση |
Για το πώς διαφορετικά κράτη σχεδιάζουν τις δικές τους πολιτικές για τη διασπορά, πράγμα χρήσιμο σε κάθε προφίλ, δείτε την ανάλυσή μας για τις πολιτικές ομογένειας των χωρών.
Έλεγχος πριν τη δημοσίευση
Η παρακάτω λίστα συγκεντρώνει τους κανόνες σε ερωτήσεις που απαντώνται με ναι ή όχι. Αν κάποια απάντηση είναι «όχι», το κείμενο δεν είναι ακόμη έτοιμο.
| Ερώτηση | Αρχή που ελέγχει |
|---|---|
| Λέω ποια προσέγγιση της γεωπολιτικής ακολουθώ; | Δήλωση οντολογικής θέσης |
| Είναι οι συστάσεις χωριστά από τα ευρήματα; | Αποφυγή δεοντολογικής μεροληψίας |
| Στηρίζεται κάθε κρίσιμος ισχυρισμός σε δύο ανεξάρτητες πηγές; | Επαλήθευση |
| Εξέτασα τουλάχιστον μία εναλλακτική εξήγηση; | Έλεγχος προκαταλήψεων |
| Δηλώνω τον βαθμό βεβαιότητας; | Διαφάνεια αβεβαιότητας |
| Είναι οι ανώνυμες πηγές τεκμηριωμένες εσωτερικά και διασταυρωμένες; | Πρωτόκολλο ανωνυμίας |
| Αποφεύγω γενικεύσεις για λαούς, θρησκείες ή γλώσσες; | Μη διάκριση |
| Έχει κάθε μεταβαλλόμενο στοιχείο ημερομηνία; | Ακρίβεια στον χρόνο |
| Υπάρχει τρόπος να διορθωθεί δημόσια ένα λάθος; | Λογοδοσία |
Το τελευταίο σημείο υποτιμάται συχνά. Μια ανάλυση που δεν διορθώνεται ποτέ δεν είναι αλάνθαστη, απλώς δεν λογοδοτεί. Η δημόσια σημείωση διόρθωσης, με ημερομηνία και περιγραφή της αλλαγής, είναι ο πιο φθηνός τρόπος να κερδίσεις εμπιστοσύνη.
Πώς το βλέπουμε εμείς
Στο Παρατηρητήριο Ελληνισμού ξεκινάμε από μια παραδοχή που ίσως ξενίζει: η ανάλυσή μας δεν είναι ουδέτερη ως προς τον σκοπό της. Μας ενδιαφέρει ο Ελληνισμός της διασποράς, των Βαλκανίων, της Θράκης και της Ανατολικής Μεσογείου, και το λέμε ανοιχτά. Αυτή η δήλωση είναι για εμάς η αρχή της δεοντολογίας. Ένας αναλυτής που δηλώνει τον προσανατολισμό του είναι πιο έντιμος απέναντι στον αναγνώστη από έναν που υποκρίνεται ότι δεν έχει κανέναν.
Ακριβώς γι’ αυτό είμαστε αυστηροί με τα άλλα δύο σκέλη. Το πρώτο είναι η ανεξαρτησία. Δεν δεχόμαστε καθοδήγηση από κυβερνήσεις, κόμματα ή θεσμούς, ώστε τα ευρήματά μας να μη λογοκρίνονται όταν δεν βολεύουν κανέναν. Το δεύτερο είναι η τεκμηρίωση. Κάθε ισχυρισμός που δημοσιεύουμε συνοδεύεται από σαφή πηγή. Όταν δεν μπορούμε να τεκμηριώσουμε κάτι, δεν το γράφουμε ως γεγονός, όσο κι αν θα εξυπηρετούσε ένα επιχείρημα.
Θεωρούμε επίσης ότι η δεοντολογία δεν μπορεί να είναι υπόθεση ενός μόνο ανθρώπου. Γι’ αυτό καλούμε επιστήμονες από διάφορους κλάδους και χώρες να συνεισφέρουν από το πεδίο τους. Ο ιστορικός, ο νομικός, ο δημογράφος και ο αναλυτής ασφάλειας βλέπουν διαφορετικά κενά στο ίδιο κείμενο. Η συνολική εθνική οπτική για την ταυτότητα και τη στρατηγική του Ελληνισμού, για την οποία έχουμε γράψει και στο κείμενο για την εθνική ταυτότητα της ομογένειας, έχει αξία μόνο αν στηρίζεται σε στοιχεία που αντέχουν στον έλεγχο οποιουδήποτε αναγνώστη, φίλου ή επικριτή.
— Alexios
Συμμετέχετε στην τεκμηριωμένη παρακολούθηση
Αν είστε ακαδημαϊκός ή αναλυτής και εργάζεστε πάνω στη διασπορά, τα Βαλκάνια, την ασφάλεια ή τους μηχανισμούς ξένης επιρροής, μπορείτε να γίνετε Fellow του Παρατηρητηρίου και να συνεισφέρετε αναλύσεις από τον τομέα σας. Όλο το υλικό μας, μαζί με το βιβλίο, τα άρθρα και τις έρευνες, διατίθεται δωρεάν, χωρίς συνδρομή και χωρίς διαφημίσεις. Αν έχετε τεκμηριωμένη πληροφορία για κάποια ελληνική κοινότητα, μπορείτε να τη στείλετε μέσω του tip line στην κεντρική σελίδα του Παρατηρητηρίου Ελληνισμού. Την ελέγχουμε με τα κριτήρια που περιγράφει αυτό το κείμενο.
Συχνές ερωτήσεις
Υπάρχει επίσημος κώδικας δεοντολογίας για γεωπολιτικούς αναλυτές;
Ενιαίος και δεσμευτικός κώδικας για όλους δεν υπάρχει. Στην πράξη οι αναλυτές δανείζονται κανόνες από συγγενικά πεδία: τα αναλυτικά πρότυπα των υπηρεσιών πληροφοριών, τις αρχές ελέγχου γεγονότων, τις οδηγίες για έρευνες ανοιχτών πηγών και τους κώδικες δημοσιογραφίας σε περιόδους σύγκρουσης. Ένας σοβαρός φορέας δημοσιεύει ποιους από αυτούς ακολουθεί.
Μπορεί μια ανάλυση με εθνικό προσανατολισμό να είναι αντικειμενική;
Μπορεί να είναι έντιμη, αν δηλώνει τον προσανατολισμό της και κρατά τα ευρήματα χωριστά από τις συστάσεις. Η αντικειμενικότητα κρίνεται στην περιγραφή: στους αριθμούς, στις πηγές, στην παρουσίαση των αντίθετων στοιχείων. Οι προτάσεις πολιτικής που ακολουθούν εκφράζουν θέση, και αυτό είναι θεμιτό όσο λέγεται ανοιχτά.
Πώς ελέγχω την αξιοπιστία ενός προφίλ χώρας που βρήκα στο διαδίκτυο;
Κοίτα αν έχει ημερομηνία ενημέρωσης, αν κάθε αριθμός συνοδεύεται από πηγή και έτος, και αν αναφέρει τις αμφισβητήσεις, για παράδειγμα για τον πληθυσμό των μειονοτήτων. Έλεγξε ποιος το δημοσιεύει και αν χρηματοδοτείται από κάποιο ενδιαφερόμενο μέρος. Ένα προφίλ που δεν λέει τίποτα για τα κενά των δεδομένων του πρέπει να το διαβάζεις με επιφύλαξη.
Πότε επιτρέπεται να χρησιμοποιήσω ανώνυμη πηγή;
Όταν η αποκάλυψη της ταυτότητας θα έθετε την πηγή σε πραγματικό κίνδυνο και η πληροφορία είναι ουσιώδης για το δημόσιο συμφέρον. Ακόμη και τότε, καταγράφεις εσωτερικά την ταυτότητα και τον λόγο της ανωνυμίας. Δεν δημοσιεύεις τίποτα που δεν έχεις επαληθεύσει από ανεξάρτητη οδό.
Τι είναι η δεοντολογική μεροληψία;
Στη Συστημική Γεωπολιτική Ανάλυση, ο όρος περιγράφει την ανάμειξη της μετρήσιμης περιγραφής μιας κατάστασης με τις υποκειμενικές προτάσεις για το τι πρέπει να γίνει. Το αποτέλεσμα είναι ότι μια πολιτική θέση παρουσιάζεται ως επιστημονικό εύρημα. Αντιμετωπίζεται με αυστηρό διαχωρισμό των ενοτήτων και με ρητή δήλωση της αφετηρίας κάθε σύστασης.
Πηγές
- Definitions of Geopolitics, Oxford Research Encyclopedia of International Studies
- Mazis & Troulis, Processing historical case studies into Systemic Geopolitical Analysis
- ICD 203, Analytic Standards
- Guidelines for Public Interest OSINT Investigations
- IFCN Principles
- UNESCO, Code of conduct: improving conflict sensitive reporting and journalist safety in South Asia
- Βαλκάνια, Βικιπαίδεια
- bpb, Südosteuropa: Länder
- Diaspora and mapping methodologies: tracing transnational digital connections with ‘mattering maps’