Η Ημέρα του Απόδημου Ελληνισμού έχει ιστορία. Και η ιστορία έχει ονόματα.
Η ομογένεια είναι η πιο καθαρή απόδειξη για το τι μπορεί να πετύχει ο Έλληνας όταν βρεθεί σε περιβάλλον που ανταμείβει την προσπάθεια. Γιατροί στη Βόρεια Αμερική. Εκπαιδευτικοί στη Νέα Υόρκη. Δήμαρχοι στη Φλόριντα. Επιστήμονες στη Βοστώνη. Ομοσπονδίες με δεκάδες συλλόγους από την Ουκρανία ως τη Βραζιλία. Άνθρωποι που ξεκίνησαν συχνά με μια βαλίτσα και έφτιαξαν θεσμούς. Οι περισσότεροι δεν ζήτησαν ποτέ τίποτα από το ελληνικό κράτος. Ζήτησαν μόνο να τους θυμάται.
Υπάρχει όμως και η άλλη όψη. Η πατρίδα μας εξακολουθεί να ξεχνά ποιος έκανε τη δουλειά. Οι ιδέες περνούν από γραφείο σε γραφείο και κάπου στη διαδρομή χάνουν τον δημιουργό τους. Και όπου το κράτος δεν κρατά αρχείο, ανοίγει χώρος για όποιον θέλει να σταθεί στη φωτογραφία δίπλα σε έργο που δεν έκανε.
Η υπόθεση της Ημέρας του Απόδημου Ελληνισμού το δείχνει με ακρίβεια. Και εδώ δεν χρειάζονται απόψεις. Αρκούν τα έγγραφα.
Στις 31 Μαρτίου 2021 το Hellenic Congress of America, με πρόεδρο τον Νίκο Αποστολόπουλο, απέστειλε επίσημη επιστολή στον τότε υφυπουργό Εξωτερικών Κώστα Βλάση, με κοινοποίηση στον πρόεδρο της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής για τον Ελληνισμό της Διασποράς, Σάββα Αναστασιάδη. Ζητούσε τη θεσμοθέτηση Ημέρας Απόδημου Ελληνισμού. Πρότεινε την 23η Αυγούστου, την απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τότε που οι περισσότεροι ομογενείς βρίσκονται στην πατρίδα. Τον Μάιο του ίδιου έτους ο κ. Βλάσης έστειλε επιστολή στις ομογενειακές οργανώσεις ζητώντας να προτείνουν ημερομηνία. Την 1η Ιουνίου 2021 έγινε μια πρώτη σύσκεψη. Στις 17 Ιουνίου ακολούθησε η δεύτερη και καθοριστική, διαδικτυακή, με περίπου σαράντα προέδρους και εκπροσώπους από σχεδόν κάθε γωνιά της γης. Ο ίδιος ο κ. Αναστασιάδης δήλωσε ανοιχτά ότι το θέμα έφτασε στην Επιτροπή με επιστολή του Hellenic Congress of America. Η καθιέρωση της Ημέρας έγινε δεκτή χωρίς καμία αντίρρηση. Η ημερομηνία έμεινε σκόπιμα ανοιχτή. Ο πρόεδρος της Επιτροπής ζήτησε να συζητηθεί η αρχή και όχι η ημέρα. Ακούστηκαν πάντως πολλές προτάσεις. Η 23η Αυγούστου. Η 14η Σεπτεμβρίου, ημέρα ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας. Η 21η Φεβρουαρίου, η έναρξη της Επανάστασης στη Μολδοβλαχία. Η 5η Δεκεμβρίου, το πρώτο συνέδριο του ΣΑΕ. Και η 29η Απριλίου, ημέρα γέννησης και θανάτου του Καβάφη, που είχε προτείνει το σωματείο Hephaestus της Βιέννης.
Η συνεδρίαση καταγράφηκε λεπτομερώς από τον Χρήστο Μαλασπίνα στην Panhellenic Post και αναδημοσιεύθηκε από τον Δημήτρη Τσάκα στις «Αναμνήσεις». Τα κείμενα υπάρχουν. Οι ημερομηνίες υπάρχουν. Τα ονόματα υπάρχουν. Αξίζει να θυμηθούμε ποιοι μίλησαν εκείνο το απόγευμα. Ο Δρ. Σπύρος Μεζίτης, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελληνικών Ιατρικών Συλλόγων Βόρειας Αμερικής, υπενθύμισε ότι μόλις 10 με 15 τοις εκατό των παιδιών της ομογένειας παγκοσμίως συμμετέχουν σε κάτι ελληνικό. Ζήτησε μια κεντρική υπηρεσία για τους ομογενείς, όπως έχουν οι Ιρλανδοί, και ένα ελληνικό πρόγραμμα επιστροφής των νέων στις ρίζες τους. Η Στέλλα Κοκόλη έθεσε τη νεολαία και την παιδεία ως τα δύο θέματα που θα κρατήσουν ζωντανό τον Ελληνισμό. Η Έλενα Ντόμπρα μίλησε για 96 ελληνικούς συλλόγους στην Ουκρανία. Ο Κρις Αλαχούζος, δήμαρχος του Τάρπον Σπρινγκς, δεσμεύτηκε να τη γιορτάσει ολόκληρη η πόλη του, όποια ημερομηνία κι αν επιλεγεί. Ο Τζον Πανταζόπουλος από την Αυστραλία είπε κάτι που θα έπρεπε να ντροπιάζει κάθε αρμόδιο. Είκοσι δύο Ελληνοαυστραλοί είχαν μόλις τιμηθεί στη γιορτή της Βασίλισσας. Από τη μητρόπολη δεν είχαν ακούσει τίποτα. Ο Μάρκος Τεό από τη Μελβούρνη ζήτησε να μην ξεχνάμε τις άλλες 364 ημέρες του χρόνου. Και ο Κώστας Δημητρίου, από την Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων Γερμανίας, προειδοποίησε ότι οι γιορτές δεν κοστίζουν τίποτα, ενώ τα δύσκολα μένουν πάντα πίσω. Πέντε χρόνια αργότερα, ο κ. Δημητρίου αποδείχθηκε προφητικός.
Το 2024, τρία χρόνια μετά την επιστολή, η ιδέα εμφανίστηκε στο κυβερνητικό «Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό 2024-2027», επί υφυπουργίας Γιώργου Κώτσηρα. Σύμφωνα με την Panhellenic Post, χωρίς καμία αναφορά στον αρχικό εμπνευστή της. Τον Αύγουστο του 2026, σύμφωνα με την ΕΡΤ, το Υπουργείο Εξωτερικών απάντησε εγγράφως στο Hephaestus Wien ότι στηρίζει την 29η Απριλίου και ότι ετοιμάζεται νομοσχέδιο. Η Ημέρα όμως δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί. Και τώρα, όπως σημειώνει η Panhellenic Post, προέκυψε αιφνιδίως και ζήτημα πατρότητας.
Εδώ χρειάζεται μια καθαρή διάκριση. Άλλο η ιδέα και άλλο η ημερομηνία. Η ημερομηνία ήταν από την αρχή ανοιχτή. Η 29η Απριλίου έχει τον δικό της συμβολισμό και όσοι την πρότειναν συμμετείχαν στη διαδικασία από την πρώτη στιγμή. Η ιδέα όμως να αποκτήσει ο Απόδημος Ελληνισμός δική του Ημέρα έφτασε στη Βουλή με την επιστολή της 31ης Μαρτίου 2021. Αυτό το είπε ο ίδιος ο πρόεδρος της Επιτροπής, στα πρακτικά.
Πέντε χρόνια για μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Σε πέντε χρόνια μια ελληνική κοινότητα του εξωτερικού χτίζει σχολείο.
Ο μηχανισμός είναι παλιός και γνωστός σε όποιον έχει ασχοληθεί σοβαρά με τα ομογενειακά. Κάποιος κάνει τη δουλειά. Γράφει την επιστολή, πείθει, περιμένει χρόνια. Η ιδέα περνά σε κυβερνητικά σχέδια και ανακοινώσεις και το όνομά του χάνεται στη διαδρομή. Το κράτος, αντί να κρατά αρχείο και να αποδίδει τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, σωπαίνει. Και η σιωπή του είναι το λίπασμα του οπορτουνισμού.
Υπάρχει εδώ μια πικρή ειρωνεία. Πολλοί από εμάς φύγαμε, ή έφυγαν οι γονείς μας, επειδή η Ελλάδα δεν αναγνώριζε την αξία όπως έπρεπε. Βρήκαμε στο εξωτερικό χώρες που μετρούν το έργο. Και τώρα βλέπουμε την ίδια παθογένεια να μας ακολουθεί ως τα δικά μας, τα ομογενειακά πράγματα. Η πατρότητα μιας ιδέας κρίνεται από τα έγγραφα. Η επιστολή της 31ης Μαρτίου 2021 είναι έγγραφο. Τα πρακτικά της Επιτροπής της 17ης Ιουνίου 2021 είναι έγγραφα. Όλα τα υπόλοιπα είναι επικοινωνία. Οφείλουμε λοιπόν σεβασμό και ευγνωμοσύνη. Στον Νίκο Αποστολόπουλο και στο Hellenic Congress of America, που είχαν την ιδέα και την κατέθεσαν θεσμικά. Στον Σάββα Αναστασιάδη, που έφερε το θέμα στη Βουλή και άνοιξε το βήμα σε δεκάδες ομογενείς από όλο τον κόσμο. Στον Ιωάννη Χρυσουλάκη και στη Γενική Γραμματεία της εποχής. Σε κάθε πρόεδρο και εκπρόσωπο που αφιέρωσε τον χρόνο του εκείνο το απόγευμα, όποια ημερομηνία κι αν πρότεινε. Στον Χρήστο Μαλασπίνα και στον Δημήτρη Τσάκα, που κράτησαν το αρχείο, γιατί χωρίς αρχείο η μνήμη γίνεται διαπραγματεύσιμη. Και στη μνήμη του Μπάμπη Μαρκέτου, εκδότη του «Εθνικού Κήρυκα», που ήδη από το 1956 ζητούσε από τις σελίδες της «Νέας Εστίας» Υπουργείο Απόδημου Ελληνισμού.
Από την κυβέρνηση ζητώ δύο πράγματα. Να ολοκληρώσει επιτέλους τη θεσμοθέτηση της Ημέρας, με όποια ημερομηνία κι αν καταλήξει. Και να γράψει στο κείμενο της ρύθμισης ποιοι την πρότειναν και πότε. Αυτό κοστίζει μία γραμμή κειμένου. Για την ομογένεια θα σήμαινε πολύ περισσότερα.
Αλέξιος Ντόνας Παρατηρητήριο Ελληνισμού www.hellenismwatch.org