Κινεζική επιρροή στα Βαλκάνια: δίαυλοι, έργα και η σύγκριση με τη Ρωσία

Κινεζική επιρροή στα Βαλκάνια: δίαυλοι, έργα και η σύγκριση με τη Ρωσία

Η κινεζική επιρροή στα Βαλκάνια χτίζεται κυρίως με χρήμα: δάνεια, επενδύσεις και εργολαβίες σε αυτοκινητοδρόμους, λιμάνια, ενέργεια και βαριά βιομηχανία, μέσα από την Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road), το σχήμα 17+1 και διμερείς συμφωνίες με τις τοπικές ελίτ. Η ρωσική επιρροή λειτουργεί αλλιώς: έχει λιγότερο κεφάλαιο και περισσότερη πολιτική, με όπλα το φυσικό αέριο, τα κρατικά ΜΜΕ και τους δεσμούς της Ορθοδοξίας. Παρακάτω θα βρείτε τους μηχανισμούς, τα έργα που ξεχωρίζουν, τα νούμερα στη σωστή τους κλίμακα και τι σημαίνουν όλα αυτά για τις ελληνικές κοινότητες της περιοχής.

Συνοπτικά

• Η Κίνα κερδίζει έδαφος στα Βαλκάνια μέσω υποδομών και δανεισμού, και όχι μέσω στρατιωτικής ή άμεσης πολιτικής παρουσίας.
• Σύμφωνα με στοιχεία του BIRN που επικαλείται το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Κίνα επένδυσε περίπου 32 δισ. € στην περιοχή την περίοδο 2009-2021. Μόνο στη Σερβία αντιστοιχούν 10,3 δισ. €.
• Παρ’ όλα αυτά, η ΕΕ παραμένει ο κύριος οικονομικός εταίρος της περιοχής, με το 70% των άμεσων ξένων επενδύσεων και το 81% των εξαγωγών.
• Η Ρωσία στηρίζεται στην ενεργειακή εξάρτηση, στα RT Balkan και Sputnik και στους εκκλησιαστικούς δεσμούς. Το οικονομικό της αποτύπωμα είναι αναλογικά μικρό.
• Για την Ομογένεια στα Βαλκάνια το διακύβευμα είναι η ταυτότητα, η εκπροσώπηση και η ποιότητα της πληροφόρησης για όσα συμβαίνουν γύρω της.

Πίνακας περιεχομένων

• Τι σημαίνει «κινεζική επιρροή» στην πράξη
• Οι τρεις δίαυλοι της κινεζικής παρουσίας
• Τα έργα που δείχνουν την τάση
• Τα νούμερα στη σωστή τους κλίμακα
• Η ρωσική επιρροή: ενέργεια, ΜΜΕ και Εκκλησία
• Κίνα και Ρωσία: πού διαφέρουν, πού συναντώνται
• Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ομογένεια στα Βαλκάνια
• Πώς αντιδρούν τα κράτη και η Ευρωπαϊκή Ένωση
• Πώς να διαβάζετε τα στοιχεία για την εξωτερική επιρροή
• Η ματιά του Παρατηρητηρίου
• Παρακολουθήστε το θέμα με το Παρατηρητήριο Ελληνισμού
• Συχνές ερωτήσεις
• Πηγές

Τι σημαίνει «κινεζική επιρροή» στην πράξη

Όταν οι αναλυτές μιλούν για κινεζική επιρροή στα Βαλκάνια, δεν εννοούν κάποια κρυφή συνωμοσία. Εννοούν κάτι πιο πεζό και πιο ανθεκτικό: τη σταδιακή οικοδόμηση συστημικής επιρροής μέσα από επενδύσεις, δάνεια και εμπορικές σχέσεις σε στρατηγικούς τομείς. Η ανάλυση του ECFR για τη «δεκαετία υπομονής» της Κίνας περιγράφει ακριβώς αυτή τη διαδικασία: η Κίνα έγινε υπολογίσιμη δύναμη στα Δυτικά Βαλκάνια με αργά και σταθερά βήματα, χωρίς θεαματικές κινήσεις.

Το κίνητρο είναι γεωγραφικό και οικονομικό. Η χερσόνησος βρίσκεται πάνω στη χερσαία και θαλάσσια διαδρομή από τα λιμάνια της Μεσογείου προς την καρδιά της ευρωπαϊκής αγοράς. Το ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα στρατηγικά συμφέροντα της Κίνας σημειώνει ότι η Διαδικασία του Βερολίνου εκτίμησε τις επενδυτικές ανάγκες της περιοχής σε περίπου 7,7 δισ. € τον χρόνο. Επίσης ότι οι ποιοτικές επενδύσεις είναι σπάνιες ή συνοδεύονται από πολιτικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς όρους. Η Κίνα κάλυψε αυτό το κενό.

Η πρόταση του Πεκίνου προς τις βαλκανικές κυβερνήσεις είναι απλή: χρηματοδότηση γρήγορα, με λιγότερους όρους, χωρίς παρέμβαση στα εσωτερικά. Το ίδιο σημείωμα αναφέρει ότι η Κίνα παρουσιάζεται ως στρατηγικός επενδυτής που δεν ανακατεύεται στην εσωτερική πολιτική και κάνει τα στραβά μάτια σε ζητήματα όπως οι κρατικές ενισχύσεις, η διαφθορά ή η εργατική νομοθεσία.

Οι τρεις δίαυλοι της κινεζικής παρουσίας

Το σχήμα 17+1

Πρόκειται για το πολυμερές φόρουμ συνεργασίας της Κίνας με χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Λειτουργεί ως βιτρίνα: διοργανώνει συνόδους κορυφής, υπογράφει μνημόνια συνεργασίας και ανακοινώνει πιστωτικές γραμμές. Η πραγματική δουλειά γίνεται στις διμερείς σχέσεις, αλλά το σχήμα δίνει στο Πεκίνο ένα κανάλι προς μια ομάδα κρατών που παρακάμπτει τις Βρυξέλλες.

Η Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος»

Η Belt and Road είναι η ομπρέλα κάτω από την οποία εντάσσονται τα μεγάλα έργα: αυτοκινητόδρομοι, σιδηρόδρομοι, λιμάνια, μονάδες ενέργειας. Ο στόχος είναι η συνδεσιμότητα και η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Όπως σημειώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η αρχική έμφαση στις μεταφορικές υποδομές δίνει στην Κίνα πρόσβαση σε κρίσιμες χερσαίες και θαλάσσιες διαδρομές.

Διμερείς συμφωνίες με τις τοπικές ελίτ

Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της επιρροής. Οι συμφωνίες κλείνουν απευθείας ανάμεσα στο κινεζικό κράτος ή σε κρατικές εταιρείες και στις κυβερνήσεις, συχνά με κινεζικό δανεισμό, κινεζικό εργολάβο και περιορισμένη διαφάνεια στους διαγωνισμούς. Η μελέτη του Clingendael για την Κίνα και την ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια επισημαίνει ότι οι κινεζικές επενδύσεις συνδέονται συχνά με χαμηλότερα ρυθμιστικά πρότυπα. Αυτό κάνει τις τοπικές οικονομίες πιο ευάλωτες στη διαφθορά και υπονομεύει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτεί η ένταξη στην ΕΕ.

Τα έργα που δείχνουν την τάση

Ο αυτοκινητόδρομος Μπαρ-Μπόλιαρε στο Μαυροβούνιο

Είναι το πιο συχνά αναφερόμενο παράδειγμα στη διεθνή βιβλιογραφία. Ένα μικρό κράτος ανέλαβε, με κινεζική χρηματοδότηση και κινεζικό κατασκευαστή, ένα έργο δυσανάλογα μεγάλο για την οικονομία του. Η συζήτηση για το κόστος του και για την εξυπηρέτηση του δανείου έγινε σύμβολο του όρου «παγίδα χρέους». Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σημειώνει ότι τα κινεζικά δάνεια και οι επενδύσεις ενισχύουν τη θέση της Κίνας και δημιουργούν εξαρτήσεις, ακόμη και παγίδες χρέους, για τα έξι κράτη των Δυτικών Βαλκανίων.

Η χαλυβουργία του Σμεντέρεβο στη Σερβία

Η εξαγορά από κινεζικό όμιλο έσωσε θέσεις εργασίας σε μια πόλη που εξαρτάται από τη βαριά βιομηχανία. Στη δημόσια σφαίρα της Σερβίας έγινε απόδειξη ότι «η Κίνα φέρνει αποτελέσματα». Αυτός είναι ο μηχανισμός της ήπιας ισχύος στην πιο καθαρή του μορφή: ένα απτό, τοπικό όφελος που μεταφράζεται σε πολιτική εύνοια.

Η Σερβία ως κόμβος

Η Σερβία είναι ο βασικός εταίρος του Πεκίνου στην περιοχή. Από τα περίπου 32 δισ. € κινεζικών επενδύσεων στα Δυτικά Βαλκάνια την περίοδο 2009-2021, τα 10,3 δισ. € κατευθύνθηκαν στη Σερβία, σύμφωνα με τα στοιχεία του BIRN στο σημείωμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η Ελλάδα ως πύλη

Η Ελλάδα δεν ανήκει στα Δυτικά Βαλκάνια, όμως έχει κεντρική θέση στη στρατηγική του Πεκίνου για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μια ακαδημαϊκή μελέτη για τις οικονομικές σχέσεις Κίνας-Ελλάδας καταγράφει ότι η Κίνα επιδίωξε να διευρύνει την επιρροή της στην περιοχή καλλιεργώντας στρατηγική εταιρική σχέση με την Ελλάδα, με τη ναυτιλία και τα λιμάνια στο επίκεντρο. Για τον ελληνικό αναγνώστη αυτό σημαίνει ότι η κινεζική επιρροή στα Βαλκάνια δεν αφορά μόνο τους γείτονες: περνάει και από ελληνικό έδαφος.

Τα νούμερα στη σωστή τους κλίμακα

Τα μεγάλα ποσά εντυπωσιάζουν, αλλά χρειάζονται μέτρο σύγκρισης. Ο πίνακας συγκεντρώνει τα βασικά μεγέθη:

Το συμπέρασμα είναι διπλό. Η ΕΕ παραμένει κυρίαρχη οικονομικά. Η Κίνα όμως αποκτά επιρροή δυσανάλογη του μεριδίου της, επειδή επενδύει σε τομείς-κλειδιά, δηλαδή δρόμους, ενέργεια και βαριά βιομηχανία, και επειδή συνδέει τα έργα με συγκεκριμένους πολιτικούς. Ένα μερίδιο εμπορίου γύρω στο 6%, όπως το υπολογίζει το ECFR, μπορεί να φέρει πολύ περισσότερη πολιτική επιρροή όταν συγκεντρώνεται σε λίγα στρατηγικά έργα.

Η ρωσική επιρροή: ενέργεια, ΜΜΕ και Εκκλησία

Πολλοί αναγνώστες ψάχνουν τη ρωσική επιρροή στα Βαλκάνια μαζί με την κινεζική, και σωστά: οι δύο εικόνες φωτίζουν η μία την άλλη. Το σημείωμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη ρωσική επιρροή στα Δυτικά Βαλκάνια περιγράφει τρία βασικά εργαλεία.

Ενέργεια. Η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο δίνει στη Μόσχα μοχλό πίεσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: στις 29 Μαΐου 2022, λίγους μήνες μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Σερβία ανακοίνωσε ότι υπέγραψε νέα τριετή συμφωνία φυσικού αερίου με τη Ρωσία. Η Ελλάδα ακολούθησε την αντίθετη πορεία. Σύμφωνα με ανάλυση για τη ρωσική στρατηγική στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, έχει εξαλείψει την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο μετά το 2022 και συμμετέχει στην ευρωπαϊκή πολιτική κυρώσεων.

ΜΜΕ. Τα κρατικά ρωσικά μέσα προωθούν αφηγήματα κατά της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Η έκθεση «Breaking the Code» καταγράφει ότι το RT Balkan ξεκίνησε στη Σερβία το 2022 και ότι το Sputnik Srbija χρησιμοποιείται συστηματικά για διάδοση προπαγάνδας. Τα σερβόφωνα περιεχόμενα αναπαράγονται εύκολα σε όλο τον χώρο της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Εκκλησία και ιστορία. Η Ρωσία αξιοποιεί τους δεσμούς της Ορθοδοξίας και την ιστορική μνήμη. Δίκτυα όπως η Rossotrudnichestvo προωθούν τη ρωσική κουλτούρα και την πολιτική ατζέντα, ακόμη και σε κράτη-μέλη της ΕΕ όπως η Ελλάδα, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση για τη ρωσική στρατηγική.

Η μελέτη του Clingendael «Little substance, considerable impact» συνοψίζει τη ρωσική προσέγγιση σε Σερβία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Μαυροβούνιο ως οπορτουνιστική. Η Μόσχα χρησιμοποιεί αποσπασματικά σημεία εισόδου, όπως την Εκκλησία, τα ΜΜΕ και φιλικούς πολιτικούς, και κρατά την επιρροή της με περιορισμένα υλικά μέσα.

Κίνα και Ρωσία: πού διαφέρουν, πού συναντώνται

Η ανάλυση του Ιδρύματος Konrad Adenauer για τους εξωτερικούς παίκτες διατυπώνει καθαρά τη διαφορά: η κινεζική επιρροή είναι πρωτίστως οικονομική, ενώ η ρωσική είναι πρωτίστως πολιτική. Η ίδια ανάλυση σημειώνει ότι, παρά τη δημόσια παρουσία και το ρητορικό της βάρος, η οικονομική επιρροή της Ρωσίας σε άμεσες επενδύσεις και εμπόριο παραμένει αναλογικά περιορισμένη στις περισσότερες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.

Το σημείο όπου οι δύο δυνάμεις συναντώνται είναι κοινό: εκμεταλλεύονται τα κενά διακυβέρνησης και την κόπωση της ευρωπαϊκής διεύρυνσης. Όπου η ΕΕ καθυστερεί, και όπου οι θεσμοί είναι αδύναμοι, εκεί ανοίγει χώρος για όποιον προσφέρει γρήγορη λύση ή συναισθηματική ταύτιση. Η ίδια λογική ισχύει και για άλλους εξωτερικούς παίκτες, όπως δείχνει η δική μας ανάλυση για την τουρκική επιρροή στην Ομογένεια.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ομογένεια στα Βαλκάνια

Οι ελληνικές κοινότητες της περιοχής, από τη νότια Αλβανία ως τη Βουλγαρία και τη Βόρεια Μακεδονία, ζουν σε κράτη όπου οι εξωτερικές επιρροές ανταγωνίζονται ανοιχτά. Η ελληνική πολιτική σκέψη, όπως σημειώνει μια επισκόπηση των μοντέλων διασποράς για την Ελλάδα, έχει χαρακτηρίσει ιστορικά αυτές τις κοινότητες ως «Αλύτρωτο Ελληνισμό». Για όποιον θέλει την ευρύτερη εικόνα, η ανάλυσή μας για την ελληνική διασπορά στα Βαλκάνια καλύπτει την ιστορία και τη σημερινή κατάσταση των κοινοτήτων.

Τρία πεδία αξίζουν προσοχή:

1. Ταυτότητα και Ορθοδοξία. Η ρωσική ήπια ισχύς κινείται στο ίδιο πολιτισμικό και θρησκευτικό έδαφος με τον Ελληνισμό. Όταν η Ορθοδοξία χρησιμοποιείται ως πολιτικό εργαλείο, οι ορθόδοξες ελληνικές κοινότητες βρίσκονται ανάμεσα σε αφηγήματα που δεν έγραψαν οι ίδιες. Η Εκκλησία, που στηρίζει και το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού, παραμένει κεντρικός θεσμός συνοχής.
2. Οικονομία και τοπική εξουσία. Τα μεγάλα κινεζικά έργα αλλάζουν τις τοπικές ισορροπίες: ποιος παίρνει τις εργολαβίες, ποιος ελέγχει τις υποδομές, ποιοι πολιτικοί ενισχύονται. Οι κοινότητες που επιδιώκουν εκπροσώπηση πρέπει να γνωρίζουν ποιος κρατά τα κλειδιά της τοπικής οικονομίας.
3. Πληροφόρηση. Σε περιβάλλον όπου κυκλοφορούν κρατικά ΜΜΕ τρίτων χωρών, η τεκμηριωμένη, ανεξάρτητη πληροφόρηση στη γλώσσα της κοινότητας γίνεται ζήτημα άμυνας της ταυτότητας.

Η ποικιλία των ταυτοτήτων στην περιοχή κάνει την εικόνα πιο σύνθετη. Οι Αρμάνοι/Βλάχοι, για παράδειγμα, ταυτίζονταν ιστορικά με τους Ορθόδοξους Χριστιανούς, αλλά σήμερα οι εθνικές τους προσεγγίσεις διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Γι’ αυτό ο διάλογος έχει σημασία, και τον εξετάζουμε στο κείμενό μας για τον διαπολιτισμικό διάλογο στα Βαλκάνια.

Πώς αντιδρούν τα κράτη και η Ευρωπαϊκή Ένωση

Η αντίδραση δεν είναι ενιαία. Η ανάλυση του Konrad Adenauer παρατηρεί ότι κυβερνήσεις και κοινωνίες των Δυτικών Βαλκανίων στρέφονται προς εξωτερικούς παίκτες, ενώ η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ, που βασίζεται στην αιρεσιμότητα, φαίνεται να φτάνει στα όριά της. Η προειδοποίηση της ανάλυσης είναι ότι η περιοχή κινδυνεύει να γίνει «γεωστρατηγική σκακιέρα».

Ταυτόχρονα αλλάζει η στάση απέναντι στο Πεκίνο. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όλο και περισσότερες βαλκανικές χώρες αντιλαμβάνονται τα όρια της κινεζικής παρουσίας. Ανησυχούν για τις δημόσιες συμβάσεις, το περιβάλλον, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προώθηση του αυταρχικού μοντέλου, ζητήματα που επηρεάζουν και την ενταξιακή τους πορεία.

Η ΕΕ απαντά κυρίως με χρηματοδοτικά εργαλεία και με την ενταξιακή διαδικασία. Το πλεονέκτημά της είναι το μέγεθος, όπως δείχνει ο πίνακας παραπάνω. Η αδυναμία της είναι η ταχύτητα. Για την ευρύτερη εικόνα των παραγόντων που κρίνουν τη σταθερότητα, δείτε την ανάλυσή μας για τη γεωπολιτική των Βαλκανίων.

Πώς να διαβάζετε τα στοιχεία για την εξωτερική επιρροή

Η αξιολόγηση της επιρροής εξωτερικών παικτών είναι, κατά την ανάλυση του Konrad Adenauer, αμφίσημη και ετερογενής. Μερικοί πρακτικοί κανόνες βοηθούν:

• Ξεχωρίστε τις ανακοινώσεις από τα εκταμιευμένα ποσά. Ένα μνημόνιο συνεργασίας δεν είναι επένδυση. Πολλά έργα του 17+1 ανακοινώθηκαν και δεν υλοποιήθηκαν ποτέ.
• Ξεχωρίστε το δάνειο από την επένδυση. Ο κινεζικός δανεισμός σε κράτος φέρνει άλλου τύπου εξάρτηση από την εξαγορά μιας ιδιωτικής μονάδας.
• Συγκρίνετε με την ΕΕ. Κάθε ποσό για Κίνα ή Ρωσία αποκτά νόημα μόνο δίπλα στο 70% των επενδύσεων που προέρχονται από την ΕΕ.
• Κοιτάξτε την ημερομηνία. Ενεργειακές συμφωνίες, ιδιοκτησιακά καθεστώτα και ΜΜΕ αλλάζουν. Ελέγξτε την τρέχουσα κατάσταση στις επίσημες πηγές της κάθε χώρας.
• Διαβάστε τον εκδότη. Δεξαμενές σκέψης, κρατικοί φορείς και ΜΜΕ έχουν διαφορετικές προτεραιότητες. Η επισκόπησή μας για τις δεξαμενές σκέψης στα Βαλκάνια εξηγεί τύπους, χρηματοδότηση και συνεργασίες.

Η ματιά του Παρατηρητηρίου

Η συζήτηση για την κινεζική και τη ρωσική επιρροή στα Βαλκάνια γίνεται συνήθως από τη σκοπιά των Βρυξελλών ή της Ουάσιγκτον. Σπάνια ρωτά κανείς τι σημαίνει για τον Ελληνισμό που ζει μέσα σε αυτά τα κράτη. Αυτό το κενό καλύπτουμε.

Πιστεύουμε ότι η επιρροή τρίτων δυνάμεων δεν αντιμετωπίζεται με φόβο ούτε με συνθήματα. Αντιμετωπίζεται με συστηματική καταγραφή: ποιο έργο, ποιο δάνειο, ποιο μέσο ενημέρωσης, ποιος πολιτικός, σε ποια κοινότητα. Όταν τα στοιχεία είναι συγκεντρωμένα και τεκμηριωμένα, οι κοινότητες και όσοι τις εκπροσωπούν μπορούν να αντιδράσουν έγκαιρα και όχι μετά την κρίση.

Γι’ αυτό κρατάμε την ανεξαρτησία μας από κρατικές, κομματικές και θεσμικές επιρροές και στηρίζουμε κάθε ισχυρισμό σε σαφείς πηγές. Και γι’ αυτό καλούμε ακαδημαϊκούς και αναλυτές από κάθε ειδικότητα να συνεισφέρουν. Κανείς μόνος του δεν βλέπει ολόκληρη τη σκακιέρα. Ένα δίκτυο ερευνητών με κοινό εθνικό ορίζοντα μπορεί να τη δει.

Alexios

Παρακολουθήστε το θέμα με το Παρατηρητήριο Ελληνισμού

Το Παρατηρητήριο Ελληνισμού καταγράφει και αναλύει συστηματικά τα ζητήματα του Ελληνισμού στα Βαλκάνια, στη Θράκη και στην Ανατολική Μεσόγειο, μαζί και τους μηχανισμούς ξένης επιρροής. Όλο το υλικό, τα άρθρα, οι έρευνες και το βιβλίο μας διατίθενται δωρεάν, χωρίς διαφημίσεις και συνδρομές.

Αν είστε ακαδημαϊκός ή αναλυτής, μπορείτε να συμμετάσχετε ως Fellow. Αν γνωρίζετε κάτι τεκμηριωμένο για την ξένη επιρροή σε μια ελληνική κοινότητα, η tip line μας είναι ανοιχτή.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι η Κίνα ο μεγαλύτερος επενδυτής στα Βαλκάνια;

Όχι. Η ΕΕ παραμένει ο κύριος οικονομικός εταίρος των Δυτικών Βαλκανίων, με το 70% των άμεσων ξένων επενδύσεων και το 81% των εξαγωγών. Η Κίνα όμως έχει συγκεντρώσει σημαντικά ποσά σε στρατηγικά έργα, κυρίως στη Σερβία, και αυτό της δίνει επιρροή δυσανάλογη του συνολικού της μεριδίου.

Τι είναι η «παγίδα χρέους» στα Βαλκάνια;

Είναι η κατάσταση όπου ένα κράτος δανείζεται για μεγάλο έργο, συνήθως από κινεζικές πηγές, και η εξυπηρέτηση του δανείου το κάνει εξαρτημένο από τον δανειστή. Το πιο γνωστό παράδειγμα στη συζήτηση είναι ο αυτοκινητόδρομος Μπαρ-Μπόλιαρε στο Μαυροβούνιο.

Σε τι διαφέρει η ρωσική από την κινεζική επιρροή;

Η κινεζική επιρροή είναι κυρίως οικονομική και βασίζεται σε υποδομές και δάνεια. Η ρωσική είναι κυρίως πολιτική: χρησιμοποιεί ενέργεια, κρατικά ΜΜΕ και θρησκευτικούς δεσμούς, ενώ το οικονομικό της βάρος είναι αναλογικά μικρό. Και οι δύο εκμεταλλεύονται τα κενά διακυβέρνησης και την καθυστέρηση της διεύρυνσης της ΕΕ.

Αφορά η κινεζική επιρροή και την Ελλάδα;

Ναι. Η Κίνα καλλιέργησε στρατηγική εταιρική σχέση με την Ελλάδα ως πύλη προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με επίκεντρο τη ναυτιλία και τα λιμάνια. Ως μέλος της ΕΕ, η Ελλάδα λειτουργεί μέσα σε ευρωπαϊκό πλαίσιο κανόνων, κάτι που τη διαφοροποιεί από τα Δυτικά Βαλκάνια.

Πώς επηρεάζονται οι ελληνικές κοινότητες της περιοχής;

Κυρίως έμμεσα: μέσα από τις αλλαγές στην τοπική οικονομία και εξουσία, τα αφηγήματα των ξένων ΜΜΕ και τη χρήση της Ορθοδοξίας ως πολιτικού εργαλείου. Η ανεξάρτητη, τεκμηριωμένη πληροφόρηση είναι το πρώτο εργαλείο των κοινοτήτων για να υπερασπιστούν την ταυτότητα και την εκπροσώπησή τους.

Πηγές

• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: China’s strategic interests in the Western Balkans (2022)
• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Russia’s influence in the Western Balkans (2023)
• ECFR: Decade of patience: How China became a power in the Western Balkans (2021)
• Clingendael: China and the EU in the Western Balkans (2020)
• Clingendael: Little substance, considerable impact (2023)
• Konrad Adenauer Stiftung: The influence of external actors in the Western Balkans (2018)
• MDPI: China, Greece, and Economic Relations in Southeast Europe (2024)
• Breaking the Code (2023)
• Russia’s Strategy in Central and South-Eastern Europe
• EVN Report: Diaspora Models, Part 4: Greece (2022)

Προτεινόμενα

• Δεξαμενές σκέψης στα Βαλκάνια: τύποι, χρηματοδότηση, συνεργασίες
• Τουρκική επιρροή στην ομογένεια και στα Βαλκάνια: οι μηχανισμοί
• Βαλκάνια γεωπολιτική 2026: τι κρίνει τη σταθερότητα της περιοχής