Χαρτογράφηση της ελληνικής διασποράς: αριθμοί, πηγές, κενά

Χαρτογράφηση της ελληνικής διασποράς: αριθμοί, πηγές, κενά

Μια χαρτογράφηση της ελληνικής διασποράς μετρά δύο διαφορετικά πράγματα, και πρέπει να τα κρατά χωριστά. Το πρώτο είναι οι μετανάστες που γεννήθηκαν στην Ελλάδα. Αυτοί καταγράφονται με σχετική ακρίβεια: περίπου 237.000 στη Γερμανία και 139.000 στις ΗΠΑ το 2020/21. Το δεύτερο είναι οι άνθρωποι ελληνικής καταγωγής, που κατά τις εκτιμήσεις ξεπερνούν τα 5 εκατομμύρια σε περίπου 140 χώρες. Κάθε σοβαρή καταγραφή αρχίζει δηλώνοντας ποιο από τα δύο μετρά. Ύστερα συνδυάζει απογραφές, διοικητικά μητρώα, έρευνες πεδίου και κοινοτικά δεδομένα και εξηγεί πού το καθένα δεν φτάνει. Παρακάτω θα βρείτε τους αριθμούς, τις πηγές, τη γεωγραφία και τη μέθοδο, σε μορφή που μπορείτε να ελέγξετε.

Συνοπτικά

• Δύο διαφορετικοί πληθυσμοί: οι μετανάστες που γεννήθηκαν στην Ελλάδα μετριούνται από απογραφές και μητρώα. Η ευρύτερη ομογένεια ελληνικής καταγωγής στηρίζεται σε εκτιμήσεις.
• Συγκέντρωση: σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 93% των Ελλήνων μεταναστών στις χώρες του Οργανισμού ζει σε μόλις 12 χώρες. Πρώτες είναι η Γερμανία, οι ΗΠΑ, η Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς.
• Γειτονιά: εκτός ΟΟΣΑ, οι πληθυσμοί ελληνικής καταγωγής βρίσκονται κυρίως στην Αλβανία και την Κύπρο και έπειτα στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.
• Το βασικό εμπόδιο: τα στοιχεία δεν είναι εναρμονισμένα μεταξύ χωρών, και η πολιτογράφηση «κρύβει» πολλούς Έλληνες από τις στατιστικές.
• Η λύση: διασταύρωση επίσημων πηγών, διαφανής μεθοδολογία και τακτική ενημέρωση, με κάθε αριθμό να συνοδεύεται από την πηγή και το έτος του.

Πίνακας περιεχομένων

• Τι μετράμε όταν λέμε «ελληνική διασπορά»
• Τα στατιστικά της διασποράς σε αριθμούς
• Πού ζουν οι ελληνικές κοινότητες
• Οι πηγές δεδομένων και τι προσφέρει η καθεμία
• Γιατί τα στοιχεία δεν συγκρίνονται εύκολα
• Πώς στήνεται μια αξιόπιστη καταγραφή
• Η δική μας ματιά: χαρτογράφηση ως εργαλείο ετοιμότητας
• Συμμετέχετε στην καταγραφή
• Συχνές ερωτήσεις
• Πηγές

Τι μετράμε όταν λέμε «ελληνική διασπορά»

Αν ο ορισμός δεν είναι σαφής, η χαρτογράφηση καταλήγει σε αριθμούς που δεν συγκρίνονται. Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία περιλαμβάνει στη διασπορά τόσο Έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό όσο και μη πολίτες ελληνικής καταγωγής. Η ίδια μελέτη σημειώνει ότι οι ελληνικές πολιτικές για τη διασπορά δίνουν συχνά βάρος στους δεσμούς καταγωγής, θρησκείας και γλώσσας, και όχι μόνο στην ιθαγένεια.

Στην πράξη, μια πλήρης καταγραφή χρειάζεται τουλάχιστον τέσσερις κατηγορίες:

1. Μετανάστες πρώτης γενιάς: γεννημένοι στην Ελλάδα, με ή χωρίς την ιθαγένεια της χώρας υποδοχής.
2. Δεύτερη και επόμενες γενιές: γεννημένοι στο εξωτερικό από ελληνικής καταγωγής γονείς, συχνά με διπλή ταυτότητα.
3. Ιστορικές κοινότητες: ελληνικοί πληθυσμοί που ζουν αιώνες σε μια περιοχή, όπως στα Βαλκάνια, στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν μετανάστευσαν ποτέ με τη σύγχρονη έννοια· άλλαξαν τα σύνορα γύρω τους.
4. Νέα μετανάστευση: όσοι έφυγαν τα τελευταία χρόνια, κυρίως την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Είναι πιο ευκίνητοι και λιγότερο δεμένοι με τους παραδοσιακούς θεσμούς.

Κάθε κατηγορία αφήνει διαφορετικό ίχνος στα δεδομένα. Οι πρώτοι εμφανίζονται στις απογραφές ως γεννημένοι στην Ελλάδα. Οι δεύτεροι μόνο σε ερωτήσεις για καταγωγή, όπου τέτοιες ερωτήσεις υπάρχουν. Οι τρίτοι εξαρτώνται από το αν η χώρα όπου ζουν καταγράφει εθνοτικές ή γλωσσικές μειονότητες. Οι τέταρτοι συχνά δεν δηλώνουν καν τη μετακίνησή τους. Για την ιστορική διαδρομή που διαμόρφωσε αυτές τις ομάδες, δείτε τον οδηγό μας για τα μεταναστευτικά κύματα των Ελλήνων.

Τα στατιστικά της διασποράς σε αριθμούς

Η πιο συστηματική εικόνα για τους μετανάστες πρώτης γενιάς προέρχεται από τον ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με την επισκόπηση του ΟΟΣΑ για τους Έλληνες μετανάστες, με δεδομένα της περιόδου 2020/21, οι πέντε μεγαλύτεροι προορισμοί ήταν οι εξής:

Οι πέντε αυτές χώρες συγκεντρώνουν μαζί πάνω από 600.000 ανθρώπους. Ο ίδιος ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι το 93% των Ελλήνων μεταναστών στις χώρες-μέλη του ζει σε μόλις 12 χώρες. Η διασπορά λοιπόν είναι διάσπαρτη στον χάρτη, αλλά πολύ συγκεντρωμένη στους αριθμούς.

Εδώ είναι και η πιο συνηθισμένη παρανόηση. Οι 139.000 των ΗΠΑ δεν είναι «οι Ελληνοαμερικανοί». Είναι μόνο όσοι γεννήθηκαν στην Ελλάδα. Οι απόγονοι των μεταναστών του 20ού αιώνα, που αποτελούν τον κορμό της ομογένειας στην Αμερική, δεν περιλαμβάνονται. Το ίδιο ισχύει για την Αυστραλία, όπου οι κοινότητες της Μελβούρνης και του Σίδνεϊ είναι πολύ μεγαλύτερες από τον αριθμό των γεννημένων στην Ελλάδα.

Για το ευρύτερο σύνολο, οι εκτιμήσεις είναι πολύ υψηλότερες. Το Υπουργείο Εξωτερικών κάνει λόγο για εκατομμύρια ομογενείς σε περισσότερες από 80 χώρες. Εκτιμήσεις της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού, όπως τις μετέφερε το GreekReporter το 2024, ανεβάζουν τον αριθμό σε πάνω από 5 εκατομμύρια άτομα ελληνικής καταγωγής σε περίπου 140 χώρες. Η διαφορά ανάμεσα στις 80 και τις 140 χώρες δεν είναι απαραίτητα αντίφαση. Εξαρτάται από το αν μετρά κανείς οργανωμένες κοινότητες ή οποιαδήποτε τεκμηριωμένη ελληνική παρουσία.

Πώς διαβάζετε σωστά έναν αριθμό

Πριν χρησιμοποιήσετε οποιονδήποτε αριθμό σε μια ανάλυση, ελέγξτε τρία πράγματα:

• Ποιον πληθυσμό μετρά: γεννημένους στην Ελλάδα, Έλληνες πολίτες ή άτομα ελληνικής καταγωγής;
• Από πού προέρχεται: απογραφή, μητρώο, έρευνα δείγματος ή εκτίμηση οργανώσεων;
• Ποιο έτος αφορά: τα δεδομένα του ΟΟΣΑ, για παράδειγμα, αφορούν το 2020/21, ακόμη κι αν η έκθεση δημοσιεύτηκε αργότερα.

Πού ζουν οι ελληνικές κοινότητες

Η γεωγραφία της διασποράς έχει τρία στρώματα, και κάθε χαρτογράφηση πρέπει να τα δείχνει χωριστά.

Οι μεγάλοι υπερπόντιοι και ευρωπαϊκοί προορισμοί

Το Υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει ως ιστορικούς προορισμούς τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Γερμανία, την Αυστραλία, χώρες της Νότιας Αφρικής και της Νότιας Αμερικής. Πρόκειται για τα κύματα της μεταπολεμικής εργασιακής μετανάστευσης και των αρχών του 20ού αιώνα. Σε αυτές τις χώρες λειτουργούν και τα περισσότερα οργανωμένα σωματεία, ενορίες και σχολεία. Ένα μέρος του δικτύου των πολιτιστικών φορέων καταγράφουμε στον οδηγό για τα ελληνικά πολιτιστικά κέντρα στο εξωτερικό.

Η νέα μετανάστευση στην Ευρώπη

Η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται ψηλά στον πίνακα του ΟΟΣΑ, κυρίως λόγω των αναχωρήσεων των τελευταίων ετών. Αυτός ο πληθυσμός είναι νεότερος και πιο μορφωμένος. Συχνά οργανώνεται μέσα από άτυπα ψηφιακά δίκτυα και όχι μέσα από παραδοσιακούς συλλόγους. Πώς λειτουργούν αυτά τα δίκτυα εξηγούμε στο άρθρο για τα κοινωνικά δίκτυα διασποράς.

Βαλκάνια και Ανατολική Μεσόγειος

Το τρίτο στρώμα είναι το λιγότερο ορατό στις διεθνείς στατιστικές, αλλά το πιο κρίσιμο γεωπολιτικά. Ο ΟΟΣΑ καταγράφει ότι, εκτός των χωρών-μελών του, οι πληθυσμοί ελληνικής καταγωγής βρίσκονται κυρίως σε γειτονικές χώρες. Πρώτες έρχονται η Αλβανία και η Κύπρος και ακολουθούν η Βουλγαρία και η Ρουμανία.

Εδώ η χαρτογράφηση δεν είναι απλή καταμέτρηση. Ο αριθμός που δηλώνεται σε μια απογραφή εξαρτάται από το αν η χώρα ρωτά για εθνότητα, γλώσσα ή θρήσκευμα. Εξαρτάται επίσης από το αν οι πολίτες νιώθουν ασφαλείς να απαντήσουν ειλικρινά και από το πώς ορίζονται οι μειονότητες στο εθνικό δίκαιο. Γι’ αυτό η καταγραφή στην περιοχή πρέπει να πηγαίνει μαζί με την παρακολούθηση των θεσμικών και νομικών συνθηκών. Δείτε αναλυτικά την ελληνική διασπορά στα Βαλκάνια, την ελληνική παρουσία στη Μαύρη Θάλασσα και το πλαίσιο για τη νομική προστασία των μειονοτήτων.

Οι πηγές δεδομένων και τι προσφέρει η καθεμία

Καμία πηγή δεν αρκεί μόνη της. Αυτές είναι οι βασικές, με το τι κάνει καλά η καθεμία και πού χρειάζεται συμπλήρωμα:

Η βάση του ΟΟΣΑ και η ΕΛΣΤΑΤ

Η βάση DIOC του ΟΟΣΑ στηρίζεται κυρίως σε εθνικά διοικητικά μητρώα και απογραφές πληθυσμού. Όπου αυτά λείπουν ή είναι ελλιπή, χρησιμοποιεί έρευνες εργατικού δυναμικού. Η έκθεση του ΟΟΣΑ για τους Έλληνες μετανάστες συμπληρώνει τα στοιχεία αυτά με δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ και άλλων εθνικών στατιστικών πηγών. Είναι σήμερα η πιο αξιόπιστη βάση για το «σκληρό» κομμάτι της χαρτογράφησης.

Ο ψηφιακός χάρτης του Υπουργείου Εξωτερικών

Το 2017 παρουσιάστηκε ο πρώτος ψηφιακός διαδραστικός χάρτης της ελληνικής διασποράς. Ήταν πρωτοβουλία του Υπουργείου Εξωτερικών σε συνεργασία με ερευνητικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Η καταγραφή είχε ξεκινήσει το 2015 και οι ίδιες οι κοινότητες κλήθηκαν να συμβάλουν στην αποτύπωση της παρουσίας τους. Το μοντέλο της συμμετοχικής καταγραφής είναι πολύτιμο, γιατί φτάνει εκεί που οι στατιστικές δεν φτάνουν: στους συλλόγους, στις ενορίες, στα σχολεία.

Το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό 2024-2027 δίνει έμφαση στη χρήση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων, όπως τα ψηφιακά μέσα και η τεχνητή νοημοσύνη. Για όποιον σχεδιάζει καταγραφή σήμερα, αυτό σημαίνει ότι τα ψηφιακά δεδομένα θα έχουν όλο και μεγαλύτερο ρόλο στη δημόσια πολιτική για τη διασπορά.

Χαρτογράφηση συγκεκριμένων ομάδων: το παράδειγμα των επιστημόνων

Μια στοχευμένη χαρτογράφηση μπορεί να είναι πολύ ακριβέστερη από τις γενικές εκτιμήσεις. Η συστηματική χαρτογράφηση Ελλήνων επιστημόνων του 2021 εντόπισε 63.951 επιστήμονες με τουλάχιστον πέντε δημοσιεύσεις στη βάση Scopus. Από αυτούς, οι 35.116 είχαν ερευνητική ιδιότητα στην Ελλάδα. Άρα περίπου 28.800 δούλευαν στο εξωτερικό, δηλαδή σχεδόν τέσσερις στους δέκα. Το ίδιο μοντέλο, με σαφές κριτήριο ένταξης και ελέγξιμη βάση δεδομένων, μπορεί να εφαρμοστεί σε γιατρούς, επιχειρηματίες ή εκπαιδευτικούς της ομογένειας.

Γιατί τα στοιχεία δεν συγκρίνονται εύκολα

Όποιος συγκρίνει αριθμούς μεταξύ χωρών ή ετών πρέπει να ξέρει τις τέσσερις βασικές πηγές απόκλισης:

• Μη εναρμονισμένοι ορισμοί: ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι τα στοιχεία μεταναστευτικών ροών δεν είναι κατ’ ανάγκη διεθνώς εναρμονισμένα. Τα κριτήρια εγγραφής στα μητρώα και οι προϋποθέσεις άδειας διαμονής διαφέρουν από χώρα σε χώρα.
• Πολιτογράφηση: τα ποσοστά κτήσης ιθαγένειας διαφέρουν σημαντικά. Οι μετανάστες σε χώρες εκτός ΕΕ αποκτούν συχνότερα την ιθαγένεια της χώρας υποδοχής από όσους ζουν εντός ΕΕ. Όταν μια στατιστική μετρά με βάση την ιθαγένεια, χάνει τους πολιτογραφημένους.
• Ελεύθερη κυκλοφορία στην ΕΕ: ένας Έλληνας που μετακομίζει στο Μόναχο ή στις Βρυξέλλες δεν χρειάζεται βίζα. Έτσι μπορεί να μην αφήσει κανένα ίχνος σε ελληνικό μητρώο αναχώρησης.
• Παράτυπη ή άτυπη παρουσία: καλύπτεται μόνο εν μέρει από τις επίσημες πηγές, σύμφωνα με τον ίδιο τον ΟΟΣΑ.

Σε αυτά προστίθεται κι ένα θεσμικό κενό. Μελέτη του 2020 διαπιστώνει ότι η ελληνική πολιτική για τη διασπορά εστιάζει συχνά στις παλαιότερες γενιές και στη συνεργασία με την Εκκλησία. Αντίθετα, η πρόσφατη μετανάστευση είναι πιο διαφοροποιημένη και λιγότερο τυποποιημένη. Οι ίδιοι ερευνητές σημειώνουν ότι η θεσμική οργάνωση της διασποράς δεν είναι τόσο προχωρημένη όσο θα δικαιολογούσε το μέγεθός της. Πώς λειτουργούν οι σχετικοί φορείς αναλύουμε στο κείμενο για τους θεσμούς διασποράς και τη λογοδοσία.

Πώς στήνεται μια αξιόπιστη καταγραφή

Αν είστε ερευνητής, αναλυτής ή εκπρόσωπος κοινότητας και θέλετε να χαρτογραφήσετε έναν πληθυσμό, αυτά είναι τα βήματα που κάνουν τη δουλειά ελέγξιμη:

1. Ορίστε τον πληθυσμό. Γεννημένοι στην Ελλάδα, Έλληνες πολίτες, άτομα ελληνικής καταγωγής ή μέλη ιστορικής κοινότητας; Γράψτε το κριτήριο πριν συλλέξετε οτιδήποτε.
2. Ξεκινήστε από τις επίσημες βάσεις. Η βάση του ΟΟΣΑ και οι απογραφές της χώρας υποδοχής δίνουν το κατώτατο, τεκμηριωμένο όριο.
3. Προσθέστε την καταγωγή. Όπου η απογραφή ρωτά για καταγωγή ή γλώσσα, χρησιμοποιήστε την για τις επόμενες γενιές και σημειώστε ποια ερώτηση χρησιμοποιήθηκε.
4. Χαρτογραφήστε τους θεσμούς. Σύλλογοι, ενορίες, σχολεία, πολιτιστικά κέντρα και ΜΜΕ της ομογένειας δείχνουν την οργανωμένη παρουσία και το πού συγκεντρώνεται.
5. Διασταυρώστε. Κάθε αριθμός που προέρχεται από οργάνωση ή κοινότητα πρέπει να συγκρίνεται με επίσημη πηγή. Η απόκλιση καταγράφεται και εξηγείται, δεν αποκρύπτεται.
6. Δηλώστε έτος και πηγή σε κάθε τιμή. Ένας αριθμός χωρίς έτος δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα.
7. Ενημερώνετε σε τακτά διαστήματα. Η διασπορά αλλάζει με κάθε κρίση, πόλεμο ή οικονομικό κύκλο. Μια καταγραφή που δεν ανανεώνεται γερνά γρήγορα.

Για τη μέθοδο ελέγχου πηγών που ακολουθούμε, δείτε τον οδηγό μας για τη μεθοδολογία ανοιχτών πηγών.

Η δική μας ματιά: χαρτογράφηση ως εργαλείο ετοιμότητας

Για εμάς στο Παρατηρητήριο Ελληνισμού, η χαρτογράφηση της διασποράς δεν είναι ακαδημαϊκή άσκηση. Είναι η προϋπόθεση για να μπορεί κανείς να αντιδράσει τεκμηριωμένα όταν μια κοινότητα δέχεται πίεση. Η πίεση μπορεί να είναι μια αλλαγή στη νομοθεσία για τις μειονότητες, μια εκστρατεία επιρροής ή η απώλεια ενός σχολείου. Αν δεν ξέρεις ποιος ζει πού, ποιοι θεσμοί τον στηρίζουν και ποιες τάσεις διαμορφώνονται, κάθε αντίδραση έρχεται αργά και χωρίς βάση.

Εστιάζουμε στα Βαλκάνια, στη Θράκη και στην Ανατολική Μεσόγειο, γιατί εκεί οι μεγάλες διεθνείς βάσεις δεδομένων βλέπουν λιγότερα. Εκεί η ελληνική παρουσία συνδέεται άμεσα με ζητήματα ασφάλειας και ξένης επιρροής. Δουλεύουμε με δύο αρχές. Είμαστε πλήρως ανεξάρτητοι από κρατικές, κομματικές ή θεσμικές επιρροές, και κάθε ισχυρισμός μας συνοδεύεται από σαφή πηγή. Πιστεύουμε ότι μόνο έτσι μια καταγραφή μπορεί να χρησιμοποιηθεί με εμπιστοσύνη από ακαδημαϊκούς, αναλυτές και φορείς πολιτικής.

Επίσης, καμία ομάδα δεν μπορεί να χαρτογραφήσει μόνη της έναν πληθυσμό διάσπαρτο σε δεκάδες χώρες. Γι’ αυτό καλούμε ερευνητές από όλο τον κόσμο να συμβάλουν από το πεδίο της ειδικότητάς τους. Έτσι η τοπική γνώση του καθενός γίνεται μέρος μιας συνολικής, εθνικής εικόνας για τον Ελληνισμό.

— Alexios

Συμμετέχετε στην καταγραφή

Το Παρατηρητήριο Ελληνισμού καταγράφει, αναλύει και τεκμηριώνει συστηματικά θέματα που αφορούν τον Ελληνισμό στη διασπορά, στα Βαλκάνια, στη Θράκη και στην Ανατολική Μεσόγειο. Όλο το υλικό μας, τα άρθρα, οι έρευνες και το βιβλίο μας, διατίθεται δωρεάν, χωρίς διαφημίσεις και συνδρομές.

Αν είστε ακαδημαϊκός ή αναλυτής, μπορείτε να γίνετε Fellow και να συμβάλετε με τη δική σας έρευνα. Αν έχετε τεκμηριωμένη πληροφορία για μια κοινότητα, μπορείτε να τη στείλετε μέσω της tip line μας. Ξεκινήστε από την αρχική σελίδα του Παρατηρητηρίου Ελληνισμού.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσοι είναι οι Έλληνες της διασποράς;

Εξαρτάται από το τι μετράτε. Οι μετανάστες που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και ζουν στις πέντε μεγαλύτερες χώρες υποδοχής ξεπερνούσαν τις 600.000 το 2020/21, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Τα άτομα ελληνικής καταγωγής εκτιμώνται σε πάνω από 5 εκατομμύρια σε περίπου 140 χώρες, αλλά ο αριθμός αυτός είναι εκτίμηση και όχι απογραφή.

Σε ποια χώρα ζουν οι περισσότεροι Έλληνες μετανάστες;

Στη Γερμανία, με περίπου 237.000 μετανάστες γεννημένους στην Ελλάδα το 2020/21. Ακολουθούν οι ΗΠΑ, η Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς. Αν μετρήσει κανείς και τους απογόνους, οι κοινότητες των ΗΠΑ και της Αυστραλίας είναι πολύ μεγαλύτερες.

Υπάρχει επίσημος χάρτης της ελληνικής διασποράς;

Ναι. Το Υπουργείο Εξωτερικών παρουσίασε το 2017 ψηφιακό διαδραστικό χάρτη, σε συνεργασία με ερευνητικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, με καταγραφή που ξεκίνησε το 2015. Ο χάρτης αποτυπώνει κυρίως κοινότητες και οργανώσεις και όχι ακριβή πληθυσμιακά στοιχεία.

Γιατί διαφέρουν τόσο οι εκτιμήσεις για τη διασπορά;

Γιατί οι πηγές μετρούν διαφορετικούς πληθυσμούς με διαφορετικά κριτήρια. Οι απογραφές μετρούν συνήθως χώρα γέννησης ή ιθαγένεια, οι οργανώσεις μετρούν καταγωγή, και η πολιτογράφηση ή η ελεύθερη κυκλοφορία στην ΕΕ κρύβουν πολλούς από τις στατιστικές. Μια αξιόπιστη καταγραφή δηλώνει πάντα ποιον ορισμό χρησιμοποιεί.

Πώς μπορώ να συμβάλω στην καταγραφή μιας κοινότητας;

Αν είστε ερευνητής, μπορείτε να συνεργαστείτε με το Παρατηρητήριο Ελληνισμού ως Fellow. Αν έχετε τεκμηριωμένη πληροφορία για μια κοινότητα, μπορείτε να τη στείλετε μέσω της tip line. Σε κάθε περίπτωση, συνοδέψτε την πληροφορία με την πηγή και το έτος της.

Πηγές

• ΟΟΣΑ: An overview of the numbers and locations of Greek emigrants abroad
• Υπουργείο Εξωτερικών: Απόδημος Ελληνισμός
• Υπουργείο Εξωτερικών: Παρουσίαση του ψηφιακού χάρτη της ελληνικής διασποράς (2017)
• Comprehensive mapping of local and diaspora scientists (2021)
• GreekReporter: The Greek Diaspora Around the World (2024)

Προτεινόμενα

• Η ελληνική διασπορά στα Βαλκάνια: ιστορία, κοινότητες και σημερινή εικόνα
• Η ελληνική διασπορά στη Μαύρη Θάλασσα: ιστορία, κοινότητες και απειλές
• Η ελληνική διασπορά στην Αίγυπτο: από τις 300.000 ψυχές στη σημερινή κοινότητα
• Θεσμοί διασποράς: πώς λειτουργούν και πού λείπει η λογοδοσία