Ρωμιοί της Κωνσταντινούπολης: από τη Λωζάνη στο σήμερα

Οι Ρωμιοί της Κωνσταντινούπολης είναι οι Έλληνες Ορθόδοξοι της Πόλης. Η Συνθήκη της Λωζάνης το 1923 τους εξαίρεσε από την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, μαζί με τους Έλληνες της Ίμβρου και της Τενέδου. Τότε ήταν περίπου 270.000 άνθρωποι. Σήμερα, το 2026, οι εκτιμήσεις μιλούν για 3.000 με 4.000 σε όλη την Τουρκία. Εδώ θα βρείτε πώς έγινε αυτή η συρρίκνωση, ποιο νομικό καθεστώς ίσχυε και ισχύει, ποιοι θεσμοί κρατούν ακόμη την κοινότητα όρθια και ποιες πηγές πρέπει να ξέρει όποιος τη μελετά.

Hellenismwatch

Μελετήστε τον Ελληνισμό με τεκμηρίωση

Το Παρατηρητήριο Ελληνισμού παρακολουθεί συστηματικά την κατάσταση, τις απειλές και τις ευκαιρίες για την ελληνική διασπορά.

Επισκεφθείτε το Παρατηρητήριο

TL;DR

Η Λωζάνη (1923) εξαίρεσε από την ανταλλαγή περίπου 270.000 Έλληνες Ορθόδοξους της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου. Σήμερα στην Τουρκία ζουν περίπου 3.000 με 4.000.
Τα δύο μεγάλα σημεία καμπής ήταν το πογκρόμ του 1955 (τα Σεπτεμβριανά) και οι απελάσεις του 1964, που χτύπησαν πρώτα τους κατόχους ελληνικής ιθαγένειας.
Το καθεστώς του «εγκατεστημένου» (établi) ήταν η νομική βάση της παραμονής, αλλά στις κρίσεις αγνοήθηκε συστηματικά.
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα μειονοτικά σχολεία και τα κοινοτικά ιδρύματα (βακούφια) εξακολουθούν να λειτουργούν, με σοβαρούς νομικούς και δημογραφικούς περιορισμούς.
Στην Ίμβρο υπάρχουν μικρά σημάδια αναζωογόνησης, όπως η επαναλειτουργία ελληνικών σχολείων από το 2013.

Πίνακας περιεχομένων

Ποιοι είναι οι Ρωμιοί της Πόλης
Η Λωζάνη και το καθεστώς του «εγκατεστημένου»
Από 270.000 σε λίγες χιλιάδες: τα ορόσημα της συρρίκνωσης
Ίμβρος και Τένεδος: ο τρίτος πυλώνας
Οι θεσμοί που κρατούν όρθια την κοινότητα
Η μειονότητα ως διπλωματικός όμηρος
Πώς ζουν οι Ρωμιοί σήμερα
Οδηγός πηγών για ερευνητές
Η ματιά μας
Συμβάλετε στην τεκμηρίωση
Συχνές ερωτήσεις
Πηγές

Ποιοι είναι οι Ρωμιοί της Πόλης

Η λέξη «Ρωμιός» έχει βαθιές ρίζες. Οι Έλληνες Ορθόδοξοι της Ανατολής αυτοπροσδιορίζονταν για αιώνες ως Ρωμιοί, κληρονόμοι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η οθωμανική διοίκηση κράτησε τον όρο (Rum) για το Ορθόδοξο μιλλέτ, και η σημερινή Τουρκία τον χρησιμοποιεί ακόμη για την ελληνορθόδοξη μειονότητα.

Στα ελληνικά, οι Έλληνες της Πόλης λέγονται Κωνσταντινουπολίτες, συνήθως απλώς «Πολίτες». Το «Ρωμιοί» όμως έχει άλλο βάρος: δείχνει μια ταυτότητα που δεν πέρασε ποτέ ολόκληρη στο εθνικό κράτος της Αθήνας. Οι Ρωμιοί της Πόλης δεν ήταν μετανάστες ούτε «ομογενείς» με τη σύγχρονη σημασία. Ήταν γηγενείς κάτοικοι μιας πόλης που για αιώνες είχε έντονο ελληνικό χαρακτήρα.

Η κοινότητα έχτισε δικούς της θεσμούς: σχολεία, νοσοκομεία, γηροκομεία, εφημερίδες, συλλόγους, εκκλησίες. Ζούσε σε γειτονιές όπως το Πέραν, τα Ταταύλα, τα Ψωμαθειά, το Φανάρι και τα Πριγκηπόννησα. Μια μελέτη για τη γειτονιά του Τζιχανγκίρ, από το Ινστιτούτο Ατατούρκ για τη Νεότερη Τουρκική Ιστορία, δείχνει πώς Έλληνες, Αρμένιοι, Εβραίοι, Λεβαντίνοι και Τούρκοι μοιράζονταν τον ίδιο αστικό χώρο από τα τέλη του 19ου αιώνα. Δείχνει επίσης πώς άλλαξε αυτή η σύνθεση μέσα στον 20ό.

Η Λωζάνη και το καθεστώς του «εγκατεστημένου»

Η Σύμβαση για την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 ξερίζωσε τους Ορθόδοξους της Μικράς Ασίας και τους Μουσουλμάνους της Ελλάδας, με δύο εξαιρέσεις. Οι Μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης έμειναν στην Ελλάδα. Οι Έλληνες Ορθόδοξοι της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου έμειναν στην Τουρκία. Σύμφωνα με την έκθεση της Οικουμενικής Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «Minority Citizens, Equal Citizens», η εξαίρεση αυτή υποτίθεται ότι θα προστάτευε τη μόνιμη παρουσία της κοινότητας. Στην πράξη υπονομεύτηκε σταθερά τις επόμενες δεκαετίες.

Κομβική έννοια εδώ είναι ο «εγκατεστημένος» (établi, στα τουρκικά «etabli»). Κατά την ίδια έκθεση, εγκατεστημένοι θεωρούνταν όσοι είχαν εγκατασταθεί στη Νομαρχία Κωνσταντινούπολης πριν από τις 30 Οκτωβρίου 1918, ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους. Η λεπτομέρεια αυτή μετράει πολύ, γιατί στην Πόλη ζούσαν χιλιάδες Έλληνες με ελληνικό διαβατήριο που όμως ήταν νόμιμα εγκατεστημένοι.

Η έκθεση υπογραμμίζει κάτι που συχνά ξεφεύγει: η ελληνοτουρκική Σύμβαση Εγκατάστασης, Εμπορίου και Ναυτιλίας του 1930 δεν άλλαξε ούτε ακύρωσε αναδρομικά το καθεστώς του εγκατεστημένου. Αυτοί οι άνθρωποι είχαν, λοιπόν, ξεχωριστή νομική προστασία, που στις κρίσεις του 20ού αιώνα αγνοήθηκε ή παραβιάστηκε. Το πώς λειτουργούν τέτοιες ρήτρες και πού σπάνε στην πράξη το εξετάζουμε αναλυτικά στον οδηγό μας για τη νομική προστασία των μειονοτήτων.

Η Λωζάνη έφτιαξε επίσης ένα σύστημα αμοιβαιότητας με τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης, και η τύχη των δύο κοινοτήτων έμεινε δεμένη στο πολιτικό επίπεδο. Η εικόνα της θρακικής πλευράς υπάρχει στο κείμενό μας για τις μειονότητες της Θράκης.

Από 270.000 σε λίγες χιλιάδες: τα ορόσημα της συρρίκνωσης

Τα δημογραφικά στοιχεία μιλούν μόνα τους. Ο πίνακας συγκεντρώνει τις εκτιμήσεις που συνοψίζει η σχετική εγκυκλοπαιδική επισκόπηση για τους Έλληνες της Τουρκίας:

Περίοδος	Εκτιμώμενος πληθυσμός	Τι προηγήθηκε
1923	περίπου 270.000 (Πόλη, Ίμβρος, Τένεδος)	Εξαίρεση από την ανταλλαγή με τη Λωζάνη
Πριν από το 1955	περίπου 119.822	Φόρος Περιουσίας (1942), μεταναστεύσεις του Μεσοπολέμου
1978	περίπου 7.000	Πογκρόμ του 1955, απελάσεις του 1964, Κυπριακό
2026	περίπου 3.000 έως 4.000	Γήρανση, χαμηλή γεννητικότητα, μετανάστευση νέων

Η πτώση δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός. Ήταν μια σειρά από κύματα, όπου το καθένα έκανε το επόμενο πιο εύκολο. Τα ευρύτερα κύματα ελληνικής μετανάστευσης, όπου εντάσσεται και η έξοδος από την Πόλη, τα παρουσιάζουμε στο άρθρο για τα μεταναστευτικά κύματα των Ελλήνων.

Τα Σεπτεμβριανά του 1955

Τον Σεπτέμβριο του 1955, οργανωμένος όχλος λεηλάτησε και κατέστρεψε ελληνικά καταστήματα, σπίτια, σχολεία, εκκλησίες και νεκροταφεία στην Πόλη. Αφορμή ήταν η ψευδής είδηση για έκρηξη στο σπίτι όπου γεννήθηκε ο Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη. Το πλαίσιο ήταν η όξυνση του Κυπριακού. Το πογκρόμ δεν έδιωξε αμέσως όλη την κοινότητα, αλλά έσπασε την αίσθηση ασφάλειας. Από εκεί και πέρα, η απόφαση να φύγει κανείς έγινε για πολλές οικογένειες θέμα χρόνου.

Οι απελάσεις του 1964

Το 1964, πάλι με φόντο την κρίση στην Κύπρο, η Άγκυρα κατήγγειλε τη Σύμβαση του 1930 και άρχισε να απελαύνει τους κατοίκους της Πόλης με ελληνική ιθαγένεια. Σύμφωνα με την έκθεση της Ομοσπονδίας, το διάταγμα στόχευσε ακριβώς εκείνους τους εγκατεστημένους που η Λωζάνη υποτίθεται ότι προστάτευε. Επειδή πολλοί μικτοί γάμοι ένωναν Έλληνες υπηκόους με Τούρκους υπηκόους ρωμαίικης καταγωγής, οι απελάσεις παρέσυραν μαζί τους ολόκληρες οικογένειες. Η κοινότητα έχασε μέσα σε λίγα χρόνια τον οικονομικό και επαγγελματικό της πυρήνα.

Ίμβρος και Τένεδος: ο τρίτος πυλώνας

Η Ίμβρος (Gökçeada) και η Τένεδος (Bozcaada) είναι τα δύο νησιά στην έξοδο των Δαρδανελίων που η Λωζάνη άφησε στην Τουρκία, με ρητή πρόβλεψη τοπικής αυτοδιοίκησης για τον ελληνικό πληθυσμό. Οι κάτοικοί τους είναι μέρος της ίδιας μειονότητας με τους Ρωμιούς της Πόλης, αλλά η πορεία τους διαφέρει. Σε ένα αγροτικό νησί, πολιτικές όπως οι απαλλοτριώσεις γης, η εγκατάσταση νέων πληθυσμών και το κλείσιμο των σχολείων ερήμωσαν τα ελληνικά χωριά ακόμη πιο γρήγορα απ’ ό,τι στην Πόλη.

Μια μεταπτυχιακή εργασία του Πανεπιστημίου Αθηνών (2021) καταγράφει τις παραβιάσεις της Συνθήκης της Λωζάνης σε βάρος των Ελλήνων της Ίμβρου, της Τενέδου και της Κωνσταντινούπολης από το 1923 ως σήμερα, και τις συνδέει με τη μετατροπή τους σε προσφυγικούς πληθυσμούς. Για όποιον ξεκινά τώρα, είναι ένα χρήσιμο σημείο εισόδου στη βιβλιογραφία.

Τα τελευταία χρόνια φαίνονται κάποια σημάδια αναζωογόνησης. Τα ελληνικά μειονοτικά σχολεία στην Ίμβρο ξανάνοιξαν το 2013, και η Ελληνική Πολιτεία δηλώνει δημόσια τη στήριξή της. Στο Πανιμβριακό Συνέδριο «Ίμβρος και Τένεδος: Νόστος και Προοπτική», στην Αθήνα στις 28 Σεπτεμβρίου 2024, ο Υφυπουργός Εξωτερικών Γιώργος Κώτσηρας τόνισε το ενδιαφέρον της κυβέρνησης για τον Ελληνισμό των δύο νησιών. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν ο «νόστος» μπορεί να γίνει μόνιμη εγκατάσταση οικογενειών με παιδιά ή αν θα μείνει καλοκαιρινή επιστροφή. Το θέμα της επιστροφής μέσω του ταξιδιού το συζητάμε και στο άρθρο για τη διασπορά και τον τουρισμό.

Οι θεσμοί που κρατούν όρθια την κοινότητα

Μια κοινότητα λίγων χιλιάδων ανθρώπων συντηρεί ακόμη ένα δίκτυο θεσμών που φτιάχτηκε για εκατοντάδες χιλιάδες. Αυτό είναι ταυτόχρονα η δύναμη και το πρόβλημά της.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Το Φανάρι είναι το πνευματικό κέντρο της Ορθοδοξίας και ο βασικός άξονας της κοινότητας. Οι εκθέσεις του αμερικανικού Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τη θρησκευτική ελευθερία έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι η Τουρκία δεν αναγνωρίζει νομική προσωπικότητα στο Πατριαρχείο. Όπως σημειώνει η έκθεση του 2007, αυτό περιορίζει σοβαρά την ιδιοκτησία και τη μεταβίβαση περιουσίας, καθώς και την εκπαίδευση κληρικών μέσα στην Τουρκία. Η Τουρκία αναγνωρίζει τους Ελληνορθόδοξους ως μία από τις τρεις επίσημες μη μουσουλμανικές μειονότητες, αλλά η αναγνώριση αυτή είναι πολύ πιο στενή από την αυτονομία που προέβλεπε η Λωζάνη.

Τα μειονοτικά σχολεία

Τα ελληνικά σχολεία της Πόλης και των νησιών λειτουργούν με δύο θεσμικά εμπόδια, που η ίδια έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ περιγράφει. Το πρώτο είναι ο υποχρεωτικός διορισμός Τούρκου υποδιευθυντή με ουσιαστικές διοικητικές αρμοδιότητες, συχνά πάνω από τον Έλληνα διευθυντή. Το δεύτερο είναι ο έλεγχος εγγραφών από το Υπουργείο Παιδείας: χρειάζεται απόδειξη ότι τουλάχιστον ο ένας γονέας ανήκει στη μειονότητα. Σε μια κοινότητα με πολλούς μικτούς γάμους, ο κανόνας αυτός αφήνει απ’ έξω παιδιά που θα μπορούσαν να κρατήσουν ζωντανές τις σχολικές τάξεις.

Τα κοινοτικά ιδρύματα (βακούφια)

Τα ιδρύματα της κοινότητας (vakıflar) κατέχουν σχολεία, νοσοκομεία, εκκλησίες και κοιμητήρια. Η ανάλυση των εσωτερικών προκλήσεων της κοινότητας σε τουρκική μονογραφία για τους Ρωμιούς της Τουρκίας περιγράφει μια σχεδόν τελική δημογραφική κατάρρευση: γήρανση, χαμηλή γεννητικότητα και έλλειψη νέων που θα αναλάβουν τις εφορείες. Ο θεσμός μένει, αλλά σιγά σιγά δεν βρίσκει ανθρώπους να τον διοικήσουν.

Πώς λογοδοτούν και πώς ανανεώνονται οι διασπορικοί θεσμοί, και γιατί τόσο συχνά δεν το κάνουν, το εξετάζουμε συγκριτικά στο κείμενο για τους θεσμούς της διασποράς.

Η μειονότητα ως διπλωματικός όμηρος

Για να καταλάβει κανείς τι έπαθαν οι Ρωμιοί της Πόλης, χρειάζεται να δει πόσο στενά δέθηκε η τύχη τους με την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ο ερευνητής Κοράι Ντουράκ, σε άρθρο του 2024 για τις βυζαντινές σπουδές και την ελληνόφωνη κοινότητα της Πόλης, περιγράφει την κοινότητα ως δημογραφικό και πολιτικό «όμηρο», ιδίως σε σχέση με το Κυπριακό. Το μοτίβο επανέρχεται: όταν οξύνεται μια διμερής κρίση, η διοικητική πίεση στη μειονότητα γίνεται διπλωματικό εργαλείο.

Το κόστος δεν φαίνεται μόνο στους αριθμούς. Μια κοινότητα που δεν ξέρει αν θα είναι στην πόλη της σε δέκα χρόνια δύσκολα σχεδιάζει για τη νέα γενιά, δύσκολα επενδύει στα σχολεία της, δύσκολα παράγει πνευματική ζωή. Το ίδιο άρθρο δείχνει ότι, ακόμη και στη δεκαετία του 1950, η συμμετοχή Ρωμιών λογίων στη διεθνή επιστημονική ζωή, όπως στο 10ο Διεθνές Συνέδριο Βυζαντινών Σπουδών στην Πόλη, επηρεαζόταν από το πολιτικό κλίμα.

Για τους φορείς χάραξης πολιτικής, το δίδαγμα είναι πρακτικό: η προστασία μιας μειονότητας δεν εξαρτάται μόνο από το κείμενο μιας συνθήκης. Εξαρτάται από το αν η μειονότητα μένει έξω από τη λογική των αντιποίνων. Πώς διαφορετικά κράτη σχεδιάζουν τις πολιτικές τους για τους ομογενείς, και πού αφήνουν κενά, το καταγράφουμε στο άρθρο για τις πολιτικές ομογένειας.

Πώς ζουν οι Ρωμιοί σήμερα

Η καθημερινότητα της κοινότητας είναι πια η καθημερινότητα μιας μικρής, ηλικιωμένης και πολύ δεμένης ομάδας μέσα σε μια μεγαλούπολη πολλών εκατομμυρίων. Υπάρχουν ακόμη ενορίες, σύλλογοι, ελληνικά σχολεία με λίγους μαθητές και ελληνόφωνος τύπος. Σε πρόσφατο ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ για το πώς ζουν οι Ρωμιοί της Πόλης (Μάρτιος 2025), ο δημοσιογράφος Μανώλης Κωστίδης περιηγείται τους τόπους της κοινότητας και δείχνει πώς συνυπάρχουν η μνήμη και μια ζωντανή, αν και μικρή, παρουσία.

Τα τελευταία χρόνια εγκαθίστανται στην Πόλη και νέοι Έλληνες από την Ελλάδα, για δουλειά ή σπουδές. Οι περισσότεροι δεν ανήκουν νομικά στη μειονότητα, οπότε τα παιδιά τους δεν μπορούν πάντα να φοιτήσουν στα μειονοτικά σχολεία. Εδώ ο κανόνας για την καταγωγή των γονέων γίνεται πραγματικό εμπόδιο: η κοινότητα έχει ανθρώπους που θα ήθελαν να ενταχθούν, αλλά το σύστημα δεν τους αφήνει να μπουν στο δίκτυό της.

Η Πόλη είναι κομμάτι ενός ευρύτερου χάρτη. Για τη σύγκριση με άλλες ιστορικές εστίες στην περιοχή, δείτε τα άρθρα μας για την ελληνική διασπορά στη Μαύρη Θάλασσα και στα Βαλκάνια.

Οδηγός πηγών για ερευνητές

Η ακαδημαϊκή μελέτη της κοινότητας είναι, κατά τον Ντουράκ, εντυπωσιακά αραιή, ιδίως για την περίοδο μετά το 1955 και το 1964. Ο λόγος είναι πρακτικός: μεγάλο μέρος του πρωτογενούς υλικού, όπως τα μητρώα σχολείων και ιδρυμάτων, βρίσκεται στα ιδιωτικά αρχεία των κοινοτικών βακουφιών και όχι σε δημόσια αρχεία. Αν σχεδιάζετε έρευνα, προτείνουμε την εξής σειρά:

Νομικό πλαίσιο. Ξεκινήστε από το κείμενο της Λωζάνης, τη Σύμβαση του 1930 και την έκθεση της Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών για το καθεστώς των εγκατεστημένων.
Θεσμικοί περιορισμοί. Διαβάστε διαδοχικά τις ετήσιες εκθέσεις θρησκευτικής ελευθερίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ώστε να δείτε τι άλλαξε, για παράδειγμα στις επιστροφές περιουσιών, και τι έμεινε ίδιο.
Συγκριτική οπτική. Ο συλλογικός τόμος «Minorities and Diasporas in Turkey» (Sapienza Università Editrice, ανοιχτή πρόσβαση) βάζει τους Ρωμιούς δίπλα στις άλλες μειονότητες της Τουρκίας.
Τουρκόφωνη βιβλιογραφία. Μεγάλο μέρος της πιο αναλυτικής δουλειάς για τη δημογραφία και τα βακούφια είναι γραμμένο στα τουρκικά. Αν τη διαβάζετε, μια ολόκληρη περίοδος γίνεται πολύ πιο καθαρή.
Πρωτογενή αρχεία. Η πρόσβαση στα αρχεία των ιδρυμάτων περνά σχεδόν πάντα μέσα από προσωπική εμπιστοσύνη με τις εφορείες. Υπολογίστε τον χρόνο που χρειάζεται αυτό στο χρονοδιάγραμμά σας.
Προφορική ιστορία. Οι μάρτυρες του 1955 και του 1964 λιγοστεύουν κάθε χρόνο. Καταγράψτε τις μαρτυρίες τώρα, με σαφή συγκατάθεση και σχέδιο για το πού θα φυλαχτεί το υλικό.

Η ματιά μας

Στο Παρατηρητήριο βλέπουμε τους Ρωμιούς της Πόλης ως την πιο καθαρή απόδειξη ότι μια μειονοτική ρήτρα μπορεί να ισχύει στα χαρτιά και να αδειάζει στην πράξη. Η Λωζάνη δεν καταργήθηκε ποτέ. Η κοινότητα που προστάτευε, όμως, έχασε πάνω από το 98% του πληθυσμού της. Γι’ αυτό μας ενδιαφέρει λιγότερο η ρητορική των επετείων και περισσότερο οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί: ποιος κανόνας εγγραφής κλείνει μια τάξη, ποιο κενό νομικής προσωπικότητας παγώνει μια περιουσία, ποια διμερής κρίση μεταφράζεται σε διοικητική πίεση.

Πιστεύουμε ότι η κοινότητα χρειάζεται δύο πράγματα από όσους τη μελετούν. Το πρώτο είναι τεκμηρίωση που αντέχει σε έλεγχο, με πηγή για κάθε ισχυρισμό, γιατί μόνο αυτή πείθει διεθνή φόρα και ακαδημαϊκούς συνομιλητές. Το δεύτερο είναι ανεξαρτησία: ανάλυση που δεν υπηρετεί την κομματική γραμμή της Αθήνας ούτε τις επιδιώξεις της Άγκυρας, αλλά τα συμφέροντα των ίδιων των ανθρώπων. Η Ίμβρος δείχνει ότι μια μικρή επιστροφή είναι δυνατή. Το αν θα μείνει κάτι παραπάνω από συμβολισμός εξαρτάται από το αν θα παρακολουθούμε συστηματικά τι αλλάζει, χρόνο με χρόνο.

— Alexios

Συμβάλετε στην τεκμηρίωση

Το Παρατηρητήριο Ελληνισμού καταγράφει και αναλύει δωρεάν, χωρίς διαφημίσεις και συνδρομές, θέματα του Ελληνισμού στην Κωνσταντινούπολη, στα Βαλκάνια, στη Θράκη και στην Ανατολική Μεσόγειο. Αν είστε ακαδημαϊκός ή αναλυτής με γνώση της κοινότητας της Πόλης ή των νησιών, μπορείτε να συνεργαστείτε μαζί μας ως Fellow. Αν έχετε τεκμηριωμένη πληροφορία για εξελίξεις που αφορούν τη μειονότητα, μπορείτε να τη στείλετε μέσω της tip line μας.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσοι Ρωμιοί ζουν σήμερα στην Κωνσταντινούπολη;

Οι εκτιμήσεις για το 2026 μιλούν για 3.000 με 4.000 Έλληνες Ορθόδοξους σε όλη την Τουρκία, με τους περισσότερους στην Πόλη. Το 1923 ο αντίστοιχος πληθυσμός της Πόλης, της Ίμβρου και της Τενέδου ήταν περίπου 270.000. Ακριβής απογραφή δεν υπάρχει, οπότε οι αριθμοί είναι προσεγγιστικοί.

Γιατί οι Ρωμιοί της Πόλης δεν συμπεριλήφθηκαν στην ανταλλαγή;

Η Σύμβαση της Λωζάνης του 1923 εξαίρεσε ρητά τους Έλληνες Ορθόδοξους της Κωνσταντινούπολης, καθώς και της Ίμβρου και της Τενέδου, με αντίστοιχη εξαίρεση για τους Μουσουλμάνους της Δυτικής Θράκης. Για την Πόλη, κριτήριο ήταν το καθεστώς του «εγκατεστημένου»: η εγκατάσταση στη Νομαρχία Κωνσταντινούπολης πριν από τις 30 Οκτωβρίου 1918.

Τι ισχύει για τον Ελληνισμό της Ίμβρου και της Τενέδου;

Τα δύο νησιά υπάγονται στην Τουρκία και οι Έλληνες κάτοικοί τους ανήκουν στην ίδια μειονότητα με τους Ρωμιούς της Πόλης. Ο ελληνικός πληθυσμός τους μειώθηκε δραματικά τον 20ό αιώνα. Από το 2013 όμως λειτουργούν ξανά ελληνικά σχολεία στην Ίμβρο, και μέρος της διασποράς επιστρέφει, κυρίως εποχικά.

Μπορεί ένα παιδί Ελλήνων από την Ελλάδα να γραφτεί σε μειονοτικό σχολείο της Πόλης;

Όχι πάντα. Το τουρκικό Υπουργείο Παιδείας ζητά απόδειξη ότι τουλάχιστον ο ένας γονέας ανήκει στη μειονότητα. Πριν μετακομίσετε, ρωτήστε τη διεύθυνση του σχολείου και το ελληνικό Γενικό Προξενείο στην Κωνσταντινούπολη για τη δική σας περίπτωση.

Τι σημαίνει ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έχει νομική προσωπικότητα;

Σημαίνει ότι το τουρκικό κράτος δεν το αναγνωρίζει ως νομικό πρόσωπο. Αυτό δυσκολεύει την κατοχή και τη μεταβίβαση περιουσίας και εμποδίζει την εκπαίδευση κληρικών μέσα στην Τουρκία. Οι εκθέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ το καταγράφουν σταθερά ως βασικό περιορισμό της θρησκευτικής ελευθερίας.

Ρωμιοί της Κωνσταντινούπολης: από τη Λωζάνη στο σήμερα